Nýja umsóknarviðmótið er rafrænt ferli og sameiginlegt vinnuumhverfi sem á að samræma innsendingu, móttöku gagna og afgreiðslu byggingarleyfa um land allt. Markmiðið er að einfalda umsóknarferlið fyrir umsækjendur og hönnuði, auka gagnsæi og styðja við samræmda afgreiðslu hjá sveitarfélögum, á sama tíma og sveitarfélög bera áfram ábyrgð á leyfisveitingu og málsmeðferð.

Í maí 2026 eru 19 af 61 sveitarfélagi búin að innleiða viðmótið hjá sér, þar af tvö sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu. Stefnt er að því að innleiðingu ljúki fyrir áramót 2026-27. Á meðan innleiðing stendur yfir er sótt um byggingarleyfi hjá viðkomandi sveitarfélagi (samkvæmt því ferli/viðmóti sem sveitarfélagið notar hverju sinni). Sveitarfélag sér í öllum tilfellum um að veita upplýsingar um gögn, stöðu og afgreiðslu umsóknar. 

Almenna reglan er að sækja þarf um byggingarleyfi fyrir nýjum mannvirkjum, viðbyggingum og breytingum sem geta haft áhrif á t.d. útlit, form, burðarkerfi, brunavarnir eða lagnakerfi. Einnig þarf leyfi til að rífa eða flytja mannvirki. Endanlegt mat á leyfisskyldu er hjá byggingarfulltrúa viðkomandi sveitarfélags, enda getur skipulag og staðbundnar forsendur haft áhrif á kröfur og gögn. 

Ýmsar minniháttar framkvæmdir geta verið undanþegnar byggingarleyfi. Dæmi eru ákveðið viðhald innanhúss og á lóð, girðingar innan tiltekinna marka, bílastæði og innkeyrslur. Einnig getur það átt við um skjólveggi og palla innan tilgreindra skilyrða, eða smáhýsi sem ekki er ætlað til gistingar eða búsetu (að hámarki 15 m²). Athugaðu þó að undanþágur fara eftir skilyrðum í byggingarreglugerð og að sveitarfélag getur kallað eftir gögnum eða staðfestingu áður en framkvæmdir hefjast. 

Byrjaðu á að skoða undanþágur í byggingarreglugerð til þess að meta hvort framkvæmdin uppfylli öll skilyrði (t.d. stærðarmörk, tilgang/nota, staðsetningu á lóð og áhrif á öryggi og útlit). Ef þú ert í vafa er best að bera áformin undir byggingarfulltrúa hjá sveitarfélaginu áður en framkvæmdir hefjast, því rangt mat á leyfisskyldu getur tafið framvindu máls. 

Byggingarfulltrúi viðkomandi sveitarfélags gefur út byggingarleyfi. Sveitarfélagið annast málsmeðferð umsóknar, yfirferð gagna og samskipti um viðkomandi mál. HMS sér um þróun og rekstur umsóknarviðmótsins og birtir almennar leiðbeiningar. 

Í grófum dráttum er ferlið svona:

Algengasta ástæðan er að ekki hafi allir nauðsynlegir aðilar staðfest aðkomu með rafrænum skilríkjum og/eða staðfest samskiptanetfang. Þangað til það er gert er ekki hægt að senda umsókn áfram til byggingarfulltrúa og hún situr því í drögum hjá umsækjanda. Í samantekt umsóknar kemur skýrt fram hvað vanti upp á þannig hægt sé að senda umsókn inn. 

Eftir að byggingaráform hafa verið samþykkt þarf að sækja um útgáfu byggingarleyfis til að mega hefja framkvæmdir. Þá er jafnan skráður byggingarstjóri sem hefur yfirumsjón með framkvæmdinni og skráir iðnmeistara (t.d. húsasmíðameistara og rafvirkja) sem staðfesta aðkomu sína með ábyrgðaryfirlýsingu. Að auki þarf að uppfylla skilyrði sveitarfélagsins og greiða gjöld sem tengjast útgáfu leyfisins. 

Séruppdrættir eru nánari teikningar/útfærslur fyrir ákveðna verkþætti sem ekki eru fullnægjandi tilgreindir á aðaluppdráttum. Dæmi eru raflagnateikningar og burðarþolsteikningar. Slíkir uppdrættir þurfa að liggja fyrir og vera samþykktir af aðalhönnuði áður en viðkomandi verkþættir hefjast (og eftir atvikum einnig lagðir fram til sveitarfélags samkvæmt kröfum málsins). 

Framkvæmdir má ekki hefja fyrr en byggingarleyfi hefur verið útgefið af byggingarfulltrúa—það er ekki nóg að byggingaráform séu samþykkt. Að auki þurfa séruppdrættir að liggja fyrir (þar sem við á) og vera samþykktir af aðalhönnuði áður en vinna við viðkomandi verkþætti hefst. Þetta er sérstaklega mikilvægt fyrir öryggis- og burðarþætti, t.d. raflagnir og burðarvirki. 

Eigandi fasteignar getur sótt um, eða aðili í umboði eiganda (t.d. aðalhönnuður). Í rafræna ferlinu þarf umsækjandi að fá staðfestingu viðeigandi aðila með rafrænum skilríkjum (m.a. eiganda og aðalhönnuðar), annars er ekki hægt að senda umsókn til byggingarfulltrúa. 

Já. Innskráning og aðgangsstýring fer í gegnum innskráningar- og umboðskerfi Ísland.is og notar rafræn skilríki frá Auðkenni. Athugaðu að aðgangar eru aðskildir eftir því hvort þú vinnur á einstaklingsaðgangi eða í nafni fyrirtækis (með umboði), og það getur ráðið því hvaða umsóknir þú sérð og getur unnið í. 

„Staðfesting aðkomu“ er rafræn undirritun þar sem viðkomandi aðili samþykkir þátttöku sína í umsókninni með tilheyrandi ábyrgð. Skráðir eigendur fasteignar og aðalhönnuður þurfa að staðfesta aðkomu með rafrænum skilríkjum og staðfesta jafnframt það samskiptanetfang sem notað verður í málinu. Báðir aðilar þurfa að hafa staðfest áður en hægt er að senda umsókn til byggingarfulltrúa; annars vistast hún í drögum. 

Þá þarf prókúruhafi að stofna umboð (í umboðskerfi Ísland.is) fyrir starfsfólk sem á að vinna í umsóknum í nafni fyrirtækisins. Ef fyrirtæki er skráð eigandi umsóknar þarf prókúruhafi (eða aðili með gilt umboð) að staðfesta aðkomu fyrirtækisins að umsókninni. Þetta tryggir að réttur aðili sé að skuldbinda fyrirtækið gagnvart umsókn og gögnum. 

Já, ef skráð er inn á svæði fyrirtækisins í gegnum Ísland.is innskráningu. Þá geta hönnuðir á sömu stofu unnið með umsóknir sem eru á fyrirtækjaaðgangi. 

Það ræðst m.a. af því hvort umsóknin var stofnuð eða aðkoma staðfest á einstaklingsaðgangi eða í gegnum fyrirtækjaaðgang. Í tilfelli hönnunarstofa þarf umsókn oft að vera tengd fyrirtækjaaðgangi til að birtast hjá öðrum notendum á sömu stofu.  

Nánari upplýsingar má finna á byggingarreglugerd.is og hjá viðkomandi sveitarfélagi. Sveitarfélög bera ábyrgð á umsóknum, leyfisveitingum, móttöku nauðsynlegra gagna og spurningum sem varða einstakar umsóknir. HMS birtir uppfærðar leiðbeiningar um umsóknarviðmótið og framgang innleiðingar viðmóts hjá sveitarfélagögum (almennar upplýsingar) á heimasíðu sinni, https://hms.is/mannvirkjaskra/byggingarleyfi. 

Hafðu samband við sveitarfélag ef spurningin snýr að efni umsóknarinnar: útfyllingu, hvaða gögn eiga að fylgja, umsækjendur/aðila máls, kröfur sveitarfélagsins eða stöðu afgreiðslu. Ef um tæknileg vandamál í umsóknarviðmótinu er að ræða (t.d. villumeldingar eða innskráningar-/kerfisvandamál) getur þurft að hafa samband við HMS. Undantekningar geta tengst rafrænni staðfestingu fyrir hönd fyrirtækis, þar sem prókúruhafi/umboð getur ráðið úrslitum. 

Ábendingar um upplýsingar, orðalag eða virkni nýja umsóknarviðmótsins/spurt og svarað má senda á stafraenbyggingarleyfi@hms.is. Fyrirspurnum um einstök mál í viðmótinu eða leyfisveitingu (t.d. stöðu umsóknar eða hvaða gögn vantar) þarf að beina til þess sveitarfélags sem um ræðir.