Hlutverk Húsnæðis- mannvirkja- og skipulagsstofnunar er að vernda líf og heilsu manna, eignir og umhverfi með því að tryggja faglegan undirbúning mannvirkjagerðar og virkt eftirlit með gæðum, öryggi og heilnæmi. Að stuðla að stöðugleika á húsnæðismarkaði og tryggja almenningi aðgengi...

Húsnæðis- mannvirkja- og skipulagsstofnun

Skráðu þig á póstlista HMS og fáðu allar nýjustu fréttir sendar í pósthólfið þitt.

Póstlisti HMS

Fræðsla og forvarnir

Gögn og mælaborð

Brunavarnir

Burður

Byggingarreglugerð

Byggingarvörur

Fagaðilar í mannvirkjagerð

Fasteignaskrá

Húsnæðisáætlanir

Húsnæðisbætur og leigumál

Landeignaskrá

Lán til einstaklinga

Lán til lögaðila

Lífsferilsgreining (LCA)

Mannvirkjarannsóknasjóður - Askur

Mannvirkjaskrá

Markaðseftirlit

Rafmagnsöryggi

Rb-blöð

Stofnframlög

Þjónustuflokkar

Húsnæðisbætur

Lánavefur

Öryggi mannvirkja

Sveitarfélagsgátt

Um HMS

Fréttir

Gjaldskrá HMS

Lög og reglugerðir

Umsóknir og eyðublöð

Útgefið efni

Vaxtatafla

Kaupsamningar á fyrsta ársfjórðungi eru um 12% færri en á sama tíma í fyrra

Vextir nýrra verðtryggðra íbúðalána eru að jafnaði hærri nú en fyrir vaxtadóminn í október 2025

Heimilin sækja meira í óverð­tryggð lán í fyrsta sinn í 3 ár

Kólnað hefur á fasteignamarkaði undanfarin misseri. Íbúðaverð hefur lækkað að raunvirði og kaupsamningum hefur fækkað á milli ára. Rétt rúmlega 800 kaupsamningum um íbúðarhúsnæði var þinglýst í febrúarmánuði 2026 og fækkaði þeim því um 8% á milli ára. Nú þegar hefur 971 kaupsamningi verið þinglýst í marsmánuði, og því eru kaupsamningar á fyrsta ársfjórðungi nú um 12% færri en á sama tíma í fyrra.

Þetta er meðal þess sem kemur fram í nýjustu mánaðarskýrslu HMS sem kom út í síðustu viku. Í henni kemur einnig fram að framboð íbúða til sölu heldur áfram að aukast en í byrjun apríl voru um 6.200 íbúðir til sölu á landinu öllu og hafði þeim þá fjölgað um tæplega 30% á einu ári.

Á húsnæðisdegi HMS sem haldinn var síðastliðinn miðvikudag kom fram að viðbúið sé að eftirspurn eftir íbúðum verði undir íbúðaþörf meðan vextir eru háir, en hér má lesa um húsnæðisdaginn og nálgast upptöku af fundinum.

Hlutdeild nýrra íbúðalána á breytilegum vöxtum lækkaði úr 49% í 9% milli ára

Það hægði á umsvifum á íbúðamarkaði í kjölfar dóms Hæstaréttar í vaxtamálinu svokallaða um miðjan október í fyrra. Í framhaldinu gerðu flestar lánastofnanir hlé á afgreiðslu íbúðalána af ýmsum gerðum, sér í lagi lána með breytilegum vöxtum.

Eins og sjá má á myndinni hér að neðan var fjárhæð lána á breytilegum vöxtum innan við 9% af nýjum lánum í janúar síðastliðnum, en um helmingur lána var á breytilegum vöxtum í janúar 2025.

Munar þar mest um hlutdeild verðtryggðra lána á breytilegum vöxtum sem hefur dregist verulega saman eftir vaxtadóminn vegna skerts framboðs af slíkum lánum. Um það bil 30% nýrra fasteignalána til heimila í hverjum mánuði höfðu verið á breytilegum verðtryggðum vöxtum fyrir vaxtadóminn, en í kjölfar hans hefur hlutdeildin snarlækkað og í janúar síðastliðnum var hún komin undir 4%. 

Þó svo að lána­fram­boð bank­anna hafi aukist á ný eft­ir að hafa ver­ið tak­mark­að í kjöl­far vaxta­dóms­ins er framboðið þó áfram minna en áður og vextir nýrra verðtryggðra íbúðalána eru að jafnaði hærri nú en fyrir dóminn sem hefur áhrif á eftirspurn eftir íbúðakaupum.  

Í fyrsta skipti í rúm 3 ár ná óverðtryggð lán aftur yfirhöndinni

Hrein ný óverðtryggð lántaka heimila nam 5,6 milljörðum króna í febrúar en hrein ný verðtryggð lántaka heimila nam 4,1 milljarði króna og var það í fyrsta sinn í þrjú ár sem heimilin tóku ný óverðtryggð lán fyrir hærri fjárhæð en ný verðtryggð lán, umfram uppgreiðslur.

Könnun Gallup á verðbólguvæntingum fyrirtækja og heimila sem framkvæmd var í febrúar og mars sýnir vænt verðbólga heimila á fyrsta ársfjórðungi þessa árs hafi hækkað í 5%, sem er prósentustigi hærra en mælingin á síðasta ársfjórðungi 2025. Vænt verðbólga eftir fimm ár hækkaði einnig úr 4% í 4,3% milli mælinga. Verðbólga hafði mælst umfram væntingar í desember, janúar og febrúar á meðan óverðtryggðir vextir hækkuðu ekki sem gæti að einhverju leyti skýrt færslu heimila yfir í óverðtryggð lán í febrúar.

Hafa ber hugfast að lántölurnar sem hér er fjallað um eru tveggja mánaða gamlar og að stýrivextir voru hækkaðir í mars. Í kjölfarið hækkuðu stóru viðskiptabankarnir þrír breytilega óverðtryggða vexti sína um 0,25%, en nánar má lesa um vaxtabreytingar í mars í aprílskýrslu HMS.

Íbúðalán á breytilegum vöxtum á hverfandi hveli

Eftirspurn eftir hlutdeildarlánum er þrefalt meiri en framboðið  

Heildarfjárhæð umsókna er 1.342 milljónir króna 

Þriðjungur umsókna vegna eigna utan höfuðborgarsvæðisins 

HMS lokaði fyrir umsóknir um hlutdeildarlán fyrir aprílmánuð á hádegi mánudaginn 20. apríl og að umsóknarfresti liðnum höfðu 50 umsóknir borist að andvirði 828 milljóna króna en þar af eru einungis tvær án kauptilboðs. Til viðbótar eru til vinnslu 32 umsóknir úr fyrri úthlutunum sem ekki voru dregnar út í mars. 

Líklegt að hlutdeildarlán fyrir aprílmánuð verði valin með hlutkesti

Í apríl er til úthlutunar að lágmarki 458 milljónir króna en samanlögð umsótt fjárhæð nemur 1.342 milljónum króna, sem er tæplega þrefalt hærri fjárhæð en er til úthlutunar. Eftirspurn eftir hlutdeildarlánum er því verulega umfram það fjármagn sem stendur til boða. Af þeim sökum er líklegt að komi til útdráttar á umsóknum sem uppfylla öll skilyrði til að skera úr um hvaða umsóknir fá úthlutun. 

Umsækjendur með samþykkt kauptilboð njóta forgangs að hlutdeildarlánum umfram þá sem ekki hafa fengið slíkt tilboð. Þá er jafnframt miðað við að HMS úthluti að minnsta kosti 20% hlutdeildarlána til kaupa á íbúðum utan höfuðborgarsvæðisins. 

26 umsóknir eru um eignir utan höfuðborgarsvæðisins að andvirði 383 milljónir króna og 56 umsóknir á höfuðborgarsvæðinu að andvirði 959 milljónir króna 

Fjölda og fjárhæðir umsókna um hlutdeildarlán í apríl má sjá í töflu fyrir neðan: 

Unnið er að yfirferð umsókna og stefnt er að því að ljúka úthlutun fyrir lok mánaðarins. Opnað verður að nýju fyrir umsóknir um hlutdeildarlán í byrjun maí. Nánari upplýsingar um hlutdeildarlán og umsóknarferlið má finna á Ísland.is. 

Áframhaldandi ásókn í hlutdeildarlán 

HMS vinnur að tveimur aðgerðum í Vegvísi: loftslagsaðlögun og aukinn líffræðilegan fjölbreytileika í byggðu umhverfi.

Norrænt samstarf (NSC) styður vinnuna og kortleggur hvernig loftslagsaðlögun er tekin inn í regluverk á Norðurlöndum.

Loftslagsaðlögun verður í brennidepli á Nordic Climate Forum for Construction í Reykjavík 30. september 2026.

HMS vinnur nú meðal annars að tveimur aðgerðum í Vegvísi að vistvænni mannvirkjagerð 2030: annars vegar aðgerð 5.3.7 um líffræðilegan fjölbreytileika í hinu byggða umhverfi og hins vegar aðgerð 5.3.9 um hönnun mannvirkja fyrir aðlögun að loftslagsbreytingum. Aðgerð 5.3.7 á að stuðla að mælanlegum auknum líffræðilegum fjölbreytileika í byggðu umhverfi og draga úr heildarlosun gróðurhúsalofttegunda með markvissum, framkvæmalegum aðgerðum. Aðgerð 5.3.9 hefur það markmið að tryggja að byggingar og innviðir séu hannaðir með tilliti til loftslagsbreytinga, með áherslu á áhættuminnkun og langtíma sjálfbærni. Í framkvæmd felst þetta í því að HMS vinnur að útgáfu leiðbeininga og viðmiða sem nýtast beint í verkefnum og ákvarðanatöku hjá sveitarfélögum, verkkaupum, hönnuðum og öðrum hagaðilum.

Vinnan tengist jafnframt norrænu samstarfi innan Nordic Sustainable Construction (NSC), þar sem HMS leiðir vinnupakkann Climate. Í einum af verkþáttunum þar er unnið að því að kortleggja hvernig loftslagsaðlögun er í dag tekin inn í reglur, leiðbeiningar og verklag í mannvirkjagerð á Norðurlöndum, og hvar helstu tækifæri eru til að styrkja samræmi og innleiðingu. Reynslan sýnir að loftslagsaðlögun er oft þegar til staðar í regluverki, til dæmis í kröfum um öryggi, rakavarnir og innivist, en að hún er sjaldnar sett fram sem skýr heildstæð nálgun með sameiginlegum skilgreiningum, viðmiðum og eftirfylgni.

Líffræðilegur fjölbreytileiki og loftslagsviðnámsþróttur eru oft samofin markmið í þéttbýli. Með því að gefa náttúrunni rými í borgum og bæjum, til dæmis með blágrænum innviðum og náttúrumiðuðum lausnum, má oft bæði draga úr loftslagsáhættu (t.d. vegna ofanvatns og hitaálags) og bæta vistkerfisgæði, búsvæði lífvera og tengsl vistkerfa. Lykilatriði í þessari vinnu er að þýða markmið yfir í mælanleg viðmið og hagnýt innleiðingarverkfæri. Þar undir falla meðal annars skýr kröfuviðmið um afköst ofanvatnslausna, leiðir til að styðja við vistkerfislausnir í hönnun og framkvæmd, og skýrari tenging við rekstur, viðhald og eftirlit svo árangur haldist til lengri tíma. Þetta fellur að markmiðum aðgerða 5.3.7 og 5.3.9 í Vegvísi að vistvænni mannvirkjagerð 2030.

Loftslagsaðlögun á dagskrá á Nordic Climate Forum for Construction 30. september

Loftslagsaðlögun og viðnámsþróttur í mannvirkjagerð verður jafnframt í brennidepli á Nordic Climate Forum for Construction (NCFC) í Reykjavík 30. september 2026. Lykilaðilum og sérfræðingum frá Norðurlöndunum verður boðið til þátttöku og hluti dagskrár verður streymdur. NCFC er sameiginlegur norrænn vettvangur þar sem yfirvöld hittast til að ræða sjálfbæra mannvirkjagerð og heldur HMS utan um ráðstefnuna þetta árið. Við hlökkum til að deila frekari upplýsingum þegar dagskráin tekur á sig endanlega mynd - fylgist með.

Loftslagsaðlögun og líffræðilegur fjölbreytileiki: aukinn kraftur í innleiðingu

Vísitala leiguverðs mældist 127,9 stig í mars og hækkaði um 1,51% á milli mánaða 

Vísitalan hækkaði um 6,32 prósent milli marsmánaða 2025 og 2026, á sama tíma og verðbólga mældist 5,4 prósent 

Leiguverð hækkaði um 0,87 prósent að raunvirði undanfarið ár 

Vísitala leiguverðs á höfuðborgarsvæðinu mældist 127,9 stig í mars og hækkaði um 1,51 prósent á milli mánaða. Vísitalan hefur hækkað um 6,32 prósent á undanförnum 12 mánuðum, á sama tíma og verðbólga mældist 5,4 prósent og íbúðaverð hækkaði um 2,61 prósent. Leiguverð hefur því hækkað lítillega að raunvirði undanfarna 12 mánuði, eða um 0,87 prósent, eins og sjá má á meðfylgjandi mynd.

Tólf mánaða taktur vísitölu leiguverðs hækkaði annan mánuðinn í röð en markaðsleiga hækkaði að nafnvirði um 5,18 prósent í febrúar og nafnverðshækkun nam 4,97 prósentum á ársgrundvelli í janúar. Til að tólf mánaða taktur vísitölu leiguverðs haldi áfram að hækka í apríl þarf vísitalan að hækka meira en hún gerði milli mars 2025 og apríl 2025 þegar hún hækkaði um 1,33 prósent milli mánaða.

Hægt er að nálgast mælaborð fyrir vísitölur HMS með því að smella á hnappinn hér að neðan.

Á meðfylgjandi mynd má sjá mánaðarlega breytingu á vísitölu leiguverðs ásamt gildum hennar síðustu 12 mánuði.

Vísitala leiguverðs byggir á vegnu meðaltali leiguverðs á fermetra hjá hefðbundnum íbúðum í eigu einstaklinga og hagnaðardrifinna leigufélaga. Niðurstöður eru vegnar saman með veltu íbúða með sama herbergjafjölda á síðustu 12 mánuðum. Stuðst er við leigusamninga síðastliðinna tveggja mánaða við útreikning vísitölunnar, svo marsgildi hennar tekur mið af leigusamningum í febrúar og mars.

Leiguverðsjá sýnir einnig hækkun á milli mánaða í mars

Hægt er að nálgast upplýsingar um leigusamninga í leiguverðsjá HMS, þar sem leigusalar og leigjendur geta nálgast upplýsingar um markaðsverð íbúða og fjölda leigusamninga í hverjum mánuði.

Fermetraverð markaðsleigu á höfuðborgarsvæðinu miðað við 60-90 fermetra leiguhúsnæði í herbergjaflokkum tveggja til fjögurra herbergja var að meðaltali 3.962 kr. í janúar og febrúar og 4.028 kr. í febrúar og mars. Fermetraverð markaðsleigu á ofangreindum íbúðum á höfuðborgarsvæðinu hækkaði þar með um 1,67 prósent milli mánaða í mars.

Hafa ber þó í huga að leiguverðsjáin sýnir ekki leiguverð einstakra samninga, einungis meðaltöl. Jafnframt miðast leiguverðsjá við upphafsdag leigusamninga en vísitalan er reiknuð miðað við verðdag þeirra.

Vísitala leiguverðs hækkaði um 1,51% í mars 

Tilkynning til námsmanna

Póstlisti HMS

Útgáfuáætlun

Póstlisti HMS

Útgáfuáætlun

Fleiri fréttir

Íbúðalán á breytilegum vöxtum á hverfandi hveli

Áframhaldandi ásókn í hlutdeildarlán

Loftslagsaðlögun og líffræðilegur fjölbreytileiki: aukinn kraftur í innleiðingu

Vísitala leiguverðs hækkaði um 1,51% í mars

Fleiri fréttir

Íbúðalán á breytilegum vöxtum á hverfandi hveli

Áframhaldandi ásókn í hlutdeildarlán

Loftslagsaðlögun og líffræðilegur fjölbreytileiki: aukinn kraftur í innleiðingu

Vísitala leiguverðs hækkaði um 1,51% í mars