Hlutverk Húsnæðis- mannvirkja- og skipulagsstofnunar er að vernda líf og heilsu manna, eignir og umhverfi með því að tryggja faglegan undirbúning mannvirkjagerðar og virkt eftirlit með gæðum, öryggi og heilnæmi. Að stuðla að stöðugleika á húsnæðismarkaði og tryggja almenningi aðgengi...

Húsnæðis- mannvirkja- og skipulagsstofnun

Skráðu þig á póstlista HMS og fáðu allar nýjustu fréttir sendar í pósthólfið þitt.

Póstlisti HMS

Fræðsla og forvarnir

Gögn og mælaborð

Brunavarnir

Burður

Byggingarreglugerð

Byggingarvörur

Fagaðilar í mannvirkjagerð

Fasteignaskrá

Húsnæðisáætlanir

Húsnæðisbætur og leigumál

Landeignaskrá

Lán til einstaklinga

Lán til lögaðila

Lífsferilsgreining (LCA)

Mannvirkjarannsóknasjóður - Askur

Mannvirkjaskrá

Markaðseftirlit

Rafmagnsöryggi

Rb-blöð

Stofnframlög

Þjónustuflokkar

Húsnæðisbætur

Lánavefur

Öryggi mannvirkja

Sveitarfélagsgátt

Um HMS

Fréttir

Gjaldskrá HMS

Lög og reglugerðir

Umsóknir og eyðublöð

Útgefið efni

Vaxtatafla

Áætlanir sem ná til tæplega 65% landsmanna eru enn óstaðfestar

Tafir á skilum draga úr yfirsýn og auka hættu á að ákvarðanir um húsnæðismál séu teknar út frá úreltum upplýsingum

Meira en tveir mánuðir eru liðnir frá lögbundnum skilafresti

Einungis 43 af 63 sveitarfélögum hafa skilað inn til HMS staðfestum húsnæðisáætlunum fyrir árið 2026. Húsnæðisáætlanir eru lykilverkfæri við skipulag og stefnumótun í húsnæðismálum og veita mikilvæga yfirsýn yfir húsnæðismál um allt land.

Ábyrgð sveitarfélaga er mikil þegar kemur að húsnæðismálum og þeirra hlutverk er meðal annars að leysa húsnæðisþörf þeirra sem þarfnast aðstoðar við húsnæðisöflun. Útgáfa tímanlegra húsnæðisáætlana er mikilvægur liður í hlutverki sveitarfélaganna í að skapa svigrúm til þess að hægt sé að byggja í samræmi við þörf til næstu ára.

Samkvæmt lögum um húsnæðismál ber sveitarfélögum að skila fullunnum húsnæðisáætlunum til HMS fyrir 20. janúar ár hvert.

Skil húsnæðisáætlana á réttum tíma skipta máli

Húsnæðisáætlunum er ætlað að gefa heildstæða mynd af stöðu húsnæðismála í hverju sveitarfélagi. Í þeim er að finna greiningu á eftirspurn og framboði ólíkra húsnæðistegunda, mat á framtíðarþörf íbúðarhúsnæðis og umfjöllun um hvernig sveitarfélög hyggjast mæta húsnæðisþörf heimila til skemmri og lengri tíma.

Áætlanirnar eru því mikilvæg forsenda þess að hægt sé að leggja raunhæft mat á húsnæðisþörf og bera hana saman við fyrirhugaða uppbyggingu. Þær eru grunnur að ákvörðunum um skipulag, lóðaframboð, innviðauppbyggingu og forgangsröðun í húsnæðismálum.

Þegar þær berast seint eða ekki þurfa stjórnvöld og aðrir hagaðilar að byggja mat sitt á ófullnægjandi eða úreltum upplýsingum. Það eykur hættuna á að brugðist sé of seint við vaxandi húsnæðisþörf eða að uppbygging ráðist af röngum forsendum. Þetta vegur sérstaklega þungt þegar um er að ræða fjölmenn sveitarfélög þar sem tafir á skilum hafa áhrif á stóran hluta landsmanna.

Reykjavík, Kópavogur og Hafnarfjörður eiga eftir að skila

Sveitarfélög sem ekki hafa skilað inn húsnæðisáætlunum til HMS eru eftirfarandi:

Sam­an­tekt hús­næð­is­á­ætl­ana 2025 er í vinnslu

Samantekt húsnæðisáætlana síðasta árs er nú í vinnslu hjá HMS og verður birt að loknum páskum. Þar verður meðal annars farið yfir mun á spáðri og raunverulegri fólksfjölgun, umfang íbúðauppbyggingar miðað við áætlanir og hvernig lóðaúthlutanir gengu á árinu.

Nítján sveitarfélög hafa enn ekki skilað inn húsnæðisáætlunum

Leigjendur upplifa minna húsnæðisöryggi þegar leigt er af einstaklingum

Stjórnvöld styðja við leigjendur hér á landi með sambærilegum hætti og á hinum Norðurlöndunum

HMS hefur heimild til að sekta leigusala sem sinna ekki skráningarskyldu

Leigumarkaðurinn á Íslandi hefur stækkað samhliða örri fólksfjölgun og miklum húsnæðisverðshækkunum á undanförnum árum. HMS telur að um 28% fullorðinna hafi verið á leigumarkaði hér á landi á árinu 2025, þó flestir sem hafa tök á kjósi að búa í eigin húsnæði.

Húsnæðisaðstæður leigjenda hér á landi eru að jafnaði lakari en þeirra sem búa í eigin húsnæði, og að mörgu leyti lakari en húsnæðisaðstæður leigjenda á hinum Norðurlöndunum. Húsnæðisstuðningur stjórnvalda við leigjendur hér á landi er þó í megindráttum sambærilegur því sem þekkist í samanburðarlöndum. 

Þetta er meðal þess sem fjallað er um í nýrri skýrslu HMS um stöðuna á leigumarkaði sem nálgast má með því að smella á hnappinn hér að neðan.

Búsetukannanir HMS leiða í ljós að um 94% húsnæðiseigenda telja sig búa við húsnæðisöryggi samanborið við um 52% leigjenda. Á sama hátt telja um 3% húsnæðiseigenda sig ekki búa við húsnæðisöryggi á meðan hlutfallið er 32% á meðal leigjenda.

Gera má ráð fyrir að um það bil 60% leigjenda hér á landi búi í leiguíbúðum sem eru í eigu einstaklinga á meðan hlutdeild fagleigusala er lítil. Leigjendur sem leigja af einstaklingum á almennum markaði virðast upplifa minna húsnæðisöryggi en þeir sem leigja af fagleigusölum, hvort sem það eru hagnaðardrifin eða óhagnaðardrifin leigufélög.

Takmarkað húsnæðisöryggi þeirra sem leigja af einstaklingum kann að skýrast af því að leigusamningar um íbúðir á vegum einstaklinga eru yfirleitt tímabundnir og því ríkir oft óvissa um húsnæðisaðstæður leigutaka að leigutíma loknum. 

Leigjendur nefna einnig áhyggjur af því að íbúðin verði seld ofan af þeim, en leiguíbúðum á vegum einstaklinga er oft ekki ætlað að vera í útleigu nema til skamms tíma. Enn fremur nefna leigjendur hátt leiguverð sem orsök húsnæðisóöryggis á leigumarkaði, en sökum hás hlutfalls einstaklingsleigusala er nokkuð sterk fylgni á milli leiguverðs og greiðslubyrðar húsnæðislána.

Húsnæðisstuðningur stjórnvalda við leigjendur er sambærilegur á Norðurlöndunum

Stjórnvöld styðja við leigjendur hér á landi með tvennum hætti. Annars vegar eru greiddar húsnæðisbætur til tekju- og eignalágra leigjenda, en bæturnar hafa það að markmiði að draga úr húsnæðiskostnaði og stuðla að auknu húsnæðisöryggi heimila á leigumarkaði, óháð því hvers konar leiguhúsnæði þau búa í. Hins vegar styðja stjórnvöld við aukið framboð á hagkvæmu leiguhúsnæði fyrir tekju- og eignalága með veitingu stofnframlaga, sem leggja grunn að almenna íbúðakerfinu.  

Stjórnvöld á hinum Norðurlöndunum styðja við leigjendur með sambærilegum hætti. Öll Norðurlöndin hafa til að mynda stutt við uppbyggingu hagkvæms leiguhúsnæðis með einum eða öðrum hætti. Húsnæðisbætur eru jafnframt greiddar á öllum Norðurlöndunum og eru í flestum tilvikum tekjutengdar en misjafnt er hvort þær séu eingöngu greiddar til leigjenda eða einnig til þeirra sem búa í eigin húsnæði.

Leigusalar sem sinna ekki skráningarskyldu leigusamninga geta átt von á sekt

HMS telur að um 50 þúsund heimili séu á leigumarkaði í dag, en leiguskrá HMS hefur aðeins að geyma um 30 þúsund gilda leigusamninga sem taldir eru vera um virka leigu. Því gætu allt að 20 þúsund heimili á leigumarkaði verið með óskráðan leigusamning.

Almenn skráningarskylda leigusamninga, sem var ein af tillögum HMS til úrbóta í Vegvísi leigumarkaðar árið 2025, var innleidd í upphafi árs til að bæta yfirsýn yfir leigumarkaðinn. Þrátt fyrir það hefur nýskráðum leigusamningum ekki fjölgað umfram það sem eðlilegt þykir eftir að skráningarskyldan tók gildi. Viðbúið er að það taki nokkurn tíma fyrir þá leigusamninga sem áður voru ekki skráningarskyldir að skila sér í leiguskrá, en HMS mun fylgjast grannt með skráningum leigusamninga á næstu mánuðum.

Samkvæmt húsaleigulögum hefur HMS heimild til þess að sekta leigusala sem brjóta gegn skráningarskyldu. HMS hyggst nýta þessa heimild, finnist skýr dæmi um leigusamninga sem ekki hafa verið skráðir, en til þess getur stofnunin stuðst við eigin gögn og gögn úr skattframtölum einstaklinga.

Skýrsla um stöðuna á leigumarkaði 2026 er komin út

Vegvísir að vistvænni mannvirkjagerð 2030 vann til verðlauna í NEB-keppni á Norðurslóðum og er talinn fyrirmynd sem önnur ríki geta nýtt

Vegvísirinn byggir á 90 aðgerðum, víðtæku samráði (200+ hagaðilar) og lífsferilshugsun sem dregur úr losun í allri mannvirkjagerð

Viðurkenningin undirstrikar að Ísland er í fararbroddi í grænni mannvirkjagerð og mun verkefnið fá aukna kynningu á norrænum og evrópskum vettvangi

Vegvísir að vistvænni mannvirkjagerð 2030 bar sigur úr býtum í flokknum Circular Instruments í Best Practices-keppni New European Bauhaus (NEB) á Norðurslóðum. Vegvísirinn, sem er ein af lykilstoðum samstarfsverkefnisins Byggjum grænni framtíð, hlýtur lof fyrir umfangsmikið samráð og skýra sýn í hringrásarhugsun.

Keppnin er hluti af Bauhaus Goes North (BGN), samstarfsverkefni sjö þjóða á Norðurlöndum og Norðurslóðum, styrkt af Interreg NPA-áætluninni, sem nýtur meðfjármögnunar frá Evrópusambandinu. Markmiðið er að draga fram framúrskarandi verkefni sem stuðla að sjálfbærni, gæðum og inngildingu í hinu byggða umhverfi.

Fyrirmynd fyrir önnur ríki á Norðurslóðum

Vegvísirinn var valinn úr hópi fjölmargra umsókna af öllu Norðurslóða-svæðinu. Dómnefndin telur verkefnið vera „endurtakanlegt módel“ sem önnur lönd geta nýtt sér til að hraða umskiptum yfir í hringrásarhagkerfi í byggingariðnaði.

Helstu styrkleikar Vegvísisins samkvæmt dómnefnd:

Skýrar aðgerðir og stefnumótun: Vegvísirinn inniheldur 90 markvissar aðgerðir sem styðja við vistvæna mannvirkjagerð.

Víðtækt samráð: Meira en 200 hagaðilar komu að mótun verkefnisins, sem tryggir breiða samstöðu og öfluga innleiðingu.

Heildstæð lífsferilshugsun: Aðgerðirnar sýna hvernig má draga úr losun á öllum stigum — allt frá hönnun og efnisvali til endurnýtingar og endurvinnslu.

Gæði og menningarlegt gildi: Lögð er áhersla á að sjálfbærni og fagurfræði fari saman og endurspegli menningarlega sérstöðu.

Öflugt samstarf: Stjórnsýsla verkefnisins þykir til fyrirmyndar þar sem hún brúar bilið á milli opinberra aðila og einkageirans.

Sigurinn er mikilvæg staðfesting á þeim mikla árangri sem íslenskur mannvirkjageiri hefur náð á undanförnum árum við að innleiða hringrásarhugsun og loftslagsvænni vinnubrögð.

Niðurstöðurnar verða kynntar opinberlega af Bauhaus Goes North og verður Vegvísirinn, ásamt starfi Byggjum grænni framtíð, kynntur markvisst á norrænum og evrópskum vettvangi á komandi mánuðum.

Þessi viðurkenning undirstrikar að Ísland er í fararbroddi þegar kemur að nýsköpun og stefnumótun í grænni mannvirkjagerð.

Vegvísir að vistvænni mannvirkjagerð 2030 hlýtur eftirsótta alþjóðlega viðurkenningu

HMS hefur gefið út nýjar leiðbeiningar fyrir söluaðila brunahólfandi innihurða með áherslu á rekjanleika og áreiðanleg gögn um nothæfi

Söluaðilar bera aukna ábyrgð á að veita réttar upplýsingar, afhenda nauðsynleg gögn og tryggja að hurðir séu markaðssettar fyrir rétt notkunarsvið

Aðlögunartímabil hefur verið framlengt til 1. október 2026 – eftir það verður óheimilt að selja hurðir nema fullnægjandi gögn um nothæfi liggi fyrir

HMS hefur gefið út leiðbeiningar til söluaðila brunahólfandi innihurða. Leiðbeiningarnar eru settar fram á grundvelli laga nr. 114/2014 um byggingarvörur og byggingarreglugerðar nr. 112/2012. 

6.034 Leiðbeiningar til seljenda brunahólfandi innihurða.pdf

Markmið leiðbeininganna er að tryggja að brunahólfandi innihurðir sem settar eru á markað byggi á fullnægjandi og rekjanlegum gögnum um nothæfi. Áhersla er lögð á að merkingar og fylgiskjöl skulu vera þannig úr garði gerð að rekjanleiki hurðar gagnvart staðfestingu á nothæfi sé tryggður.

Ábyrgð og upplýsingaskylda söluaðila

Í leiðbeiningunum er sérstaklega fjallað um upplýsingaskyldu og ábyrgð söluaðila. Þar kemur fram að seljendur skulu:

veita réttar og skýrar upplýsingar um eiginleika hurða, þar á meðal brunamótstöðu

afhenda kaupendum yfirlýsingu framleiðanda um nothæfi

afhenda kaupendum staðfestingu HMS á nothæfi hurðargerðar

afhenda leiðbeiningar um uppsetningu, notkun og viðhald

tryggja að hurðir séu einungis markaðssettar fyrir þá notkun sem þær hafa staðist prófun fyrir.

Jafnframt er lögð áhersla á að neytendur og eigendur mannvirkja hafi aðgang að fullnægjandi upplýsingum til að geta uppfyllt lögbundnar skyldur sínar um brunavarnir og tryggt öryggi mannvirkisins og þeirra sem dvelja í því.

Gögn sem þurfa að liggja fyrir til að afla staðfestingar HMS á nothæfi hurðargerða

Leiðbeiningar HMS skýra hvaða gögn þurfa að liggja fyrir, þar á meðal:

staðfesting viðurkennds aðila innan EES á nothæfi hurðargerðar (þá er um að ræða gagnkvæma viðurkenningu, sjá nánar hér)

staðfestar leiðbeiningar framleiðanda um uppsetningu, notkun og viðhald

HMS er heimilt að kalla eftir niðurstöðu gerðarprófunar

Brunahólfandi innihurðir falla ekki undir samhæfðan evrópskan staðal og eru því ekki CE-merkingaskyldar. Þær skulu þó ávallt uppfylla kröfur byggingarreglugerðar um brunaöryggi.

Aðlögunartímabil framlengt til 1. október 2026

Aðlögunartímabil vegna breytinga á verklagi HMS hefur verið framlengt um sex mánuði og gildir til 1. október 2026. Frá og með þeim degi verður óheimilt að setja á markað, selja eða afhenda brunahólfandi innihurðir nema fyrir liggi fullnægjandi og rekjanleg gögn um nothæfi þeirra. HMS áskilur sér þó rétt til að skoða sérstaklega mannvirki sem falla í hærri áhættuflokk með tilliti til brunavarna.  

Hurðir sem seldar eru fyrir lok aðlögunartímabilsins má þó setja upp eftir þann tíma, enda sé hægt að sýna fram á með skýrum hætti að sala hafi átt sér stað innan frestsins.

HMS gefur út leiðbeiningar til söluaðila brunahólfandi innihurða

Tilkynning til námsmanna

Póstlisti HMS

Útgáfuáætlun

Póstlisti HMS

Útgáfuáætlun

Fleiri fréttir

Nítján sveitarfélög hafa enn ekki skilað inn húsnæðisáætlunum

Skýrsla um stöðuna á leigumarkaði 2026 er komin út

Vegvísir að vistvænni mannvirkjagerð 2030 hlýtur eftirsótta alþjóðlega viðurkenningu

HMS gefur út leiðbeiningar til söluaðila brunahólfandi innihurða

Fleiri fréttir

Nítján sveitarfélög hafa enn ekki skilað inn húsnæðisáætlunum

Skýrsla um stöðuna á leigumarkaði 2026 er komin út

Vegvísir að vistvænni mannvirkjagerð 2030 hlýtur eftirsótta alþjóðlega viðurkenningu

HMS gefur út leiðbeiningar til söluaðila brunahólfandi innihurða