Ráðstafa má betur húsnæðisstuðningi hins opinbera til leigjenda með því að áætla húsnæðisbætur eftir leigubyrði og draga þannig úr 30% af útgjöldum til húsnæðisbóta, eða um allt að 3 milljarða króna á ári. Hægt væri að nýta þessa upphæð til að fjármagna allt að 200 íbúðir í almenna íbúðakerfinu, en leigjendur innan þess gætu átt kost á að kaupa íbúðir sínar með hjálp hlutdeildarlána.

Þetta er á meðal tillagna sem HMS hefur sett fram í nýútgefnum Vegvísi að markvissari húsnæðisstuðning til leigjenda. Hægt er að lesa vegvísinn í heild sinni með því að smella á hnappinn hér að neðan.

Þriggja millj­arða stuðn­ing­ur úr eft­ir­spurn­ar­hlið á fram­boðs­hlið leigu­mark­að­ar­ins

Í vegvísinum er fjallað um húsnæðisbætur, sem greiddar eru til leigjenda undir ákveðnum tekju- og eignamörkum, og stofnframlög, sem eru nýtt til uppbyggingar almennra leiguíbúða fyrir tekju- og eignalága. Farið er yfir virkni og samspil þessara tveggja stuðningskerfa, auk þess sem HMS bendir á leiðir til þess að húsnæðisstuðningurinn geti betur nýst til þess að stuðla að húsnæðisöryggi til lengri tíma.

Húsnæðisbætur styðja við eftirspurnarhlið leigumarkaðarins og geta þær því leitt til hærra leiguverðs, þar sem þær auka greiðslugetu leigjenda. Stofnframlög styðja hins vegar við framboðshlið leigumarkaðarins og leiða því að öðru óbreyttu til lægra leiguverðs til lengri tíma.

Greining HMS bendir til þess að hækkun á grunnfjárhæðum húsnæðisbóta er skammgóður vermir fyrir leigjendur, þar sem leiguverð hækkar gjarnan í kjölfarið. Samkvæmt greiningu HMS myndi um fimmtungur þeirra sem þiggja húsnæðisbætur ekki búa við íþyngjandi leigukostnað ef þeir hefðu ekki fengið bæturnar. Þar er miðað við að leigukostnaður sé íþyngjandi þegar hann nemur yfir 25% af heildartekjum.

Ef húsnæðisbætur yrðu aðeins greiddar til leigjenda sem myndu annars búa við íþyngjandi leigukostnað gætu stjórnvöld sparað um 3 milljarða króna á hverju ári og dregið þannig úr stuðningi á eftirspurnarhlið markaðarins. Þessum fjármunum gætu stjórnvöld frekar varið til uppbyggingar allt að 200 íbúða með hjálp stofnframlaga í staðinn og þannig stuðlað að lægra leiguverði.

Raun­hæf leið til sér­eign­ar úr al­menna íbúða­kerf­inu

HMS leggur einnig til að búin verði til skýrari leið til eignar fyrir leigjendur í almenna íbúðakerfinu. Spurningakannanir benda til þess að yfirgnæfandi meirihluti leigjenda sé á leigumarkaði af nauðsyn en myndu frekar vilja vera íbúðaeigendur.

Leigjendur í almenna íbúðakerfinu gætu haft raunhæfa leið til þess að verða íbúðaeigendur, fái þeir tækifæri til að kaupa íbúðir sem þeir leigja. Leigjendurnir gætu annað hvort fjármagnað kaupin með láni eða með hjálp hlutdeildarlána frá HMS auk íbúðaláns.

HMS bendir þó á að ofangreind ráðstöfun ætti ekki að leiða til þess að íbúðum innan almenna íbúðakerfisins fækki. Stofnframlagið sem veitt var fyrir uppbyggingu þessara íbúða yrði endurgreitt og veitt til uppbyggingar nýrra íbúða innan almenna íbúðakerfisins.

Betri yf­ir­sýn með sam­þætt­ingu stuðn­ings­kerfa og auk­ið eft­ir­lit

Vegvísirinn inniheldur einnig tvær tillögur sem snúa að aukinni samþættingu húsnæðisbóta og auknu eftirliti með virkni þeirra. Húsnæðisstuðningur til leigjenda yrði markvissari með bættri yfirsýn yfir nýtingu úrræðanna.

HMS telur að hægt væri að einfalda umsóknar- og afgreiðsluferli bótaþega með aukinni samþættingu stuðningskerfa almennra húsnæðisbóta ríkisins og sérstaks húsnæðisstuðnings sveitarfélaga. Þannig væri hægt að tryggja jafnt aðgengi fyrir leigjendur óháð búsetu og sveitarfélagamörkum.

Samhliða þyrfti jafnframt að auka gagnamiðlun milli opinbera aðila og eftirlit til að ná fram heildstæðari yfirsýn og hvort stuðningurinn sé raunverulega að fara til þeirra heimila sem þurfa á honum að halda.