Frumvarp til breytinga á lögum um mannvirki hefur verið birt í Samráðsgátt stjórnvalda. Þar eru lagðar til umfangsmiklar breytingar á byggingareftirliti með það að markmiði að einfalda regluverkið, auka neytendavernd og stórbæta stjórnsýslu með stafrænum lausnum.  

Samkvæmt frumvarpinu yrði öll stjórnsýsla mannvirkjamála í gegnum mannvirkjaskrá HMS sem auka myndi samræmi í framkvæmd og túlkun. Mannvirkjaskrá yrði annars vegar rafrænt kerfi sem heldur utan um stjórnsýslu mannvirkjamála, umsóknir, leyfisveitingar og eftirlit með framkvæmdum við mannvirki og notkun þeirra og hins vegar gagnasafn fyrir upplýsingar um mannvirki og mannvirkjagerð um land allt.

Ýms­ar íþyngj­andi kröf­ur falli brott

Mikilvægur þáttur breytinganna er að fallið yrði frá ýmsum íþyngjandi kröfum í núverandi kerfi sem ekki hafa skilað þeim árangri sem þeim var ætlað. Meðal annars er lagt til að eftirfarandi falli niður:

Ytra eft­ir­lit verð­ur áhættumið­að og fram­kvæmt af óháð­um skoð­un­ar­stof­um

Verði frumvarpið að lögum yrði mannvirkjum skipt í áhættuflokka. Ekki yrði gerð krafa um eftirlit með mannvirkjum í lægsta áhættuflokki og ytra eftirlit myndi einungis beinast að mannvirkjum í áhættumesta flokknum. Ytra eftirlit yrði í höndum óháðra skoðunarstofa sem hlotið hafa starfsleyfi frá HMS. Innra eftirlit yrði áfram á ábyrgð verkeiganda.

Umfang ytra eftirlits myndi svo ráðast af stærð, fyrirhugaðri notkun og flækjustigi mannvirkis, byggingarefnum og frammistöðu þeirra fagaðila sem koma að verkinu. Þetta þýðir að góð frammistaða fagaðila skiptir máli. Þeir sem stæðu vel að verkum ættu að sæta lágmarks ytra eftirliti en þar sem frammistaða, m.a. frá fyrri verkum, gæfi tilefni til yrði eftirlitið meira. Eftirlitið ætti þannig að beinast þangað sem áhættan og þörfin er mest.

Kjarninn í breytingunum er einfaldari umgjörð og markvissara eftirlit; minna eftirlit þar sem áhættan er lítil en öflugra eftirlit þar sem áhættan er mest. Þannig yrði stefnt að því að draga úr óþarfa byrðum án þess að slaka á kröfum um gæði og öryggi mannvirkja.

Notk­un­ar­eft­ir­lit eyk­ur neyt­enda­vernd

Nýmæli í frumvarpinu er svokallað notkunareftirlit sem ætlað er að auka neytendavernd og draga úr byggingargöllum með því að fanga snemma frávik eða galla sem leitt gætu til tjóns og/eða fyrirbyggja frekara tjón. Í notkunareftirliti felst að eiganda íbúðarhúsnæðis yrði skylt að láta framkvæma tvær skoðanir þegar íbúðarhúsnæði hefur verið tekið í notkun, einu og fimm árum eftir öryggisúttekt.

Niðurstöður úr notkunareftirliti gætu nýst neytendum á margvíslegan hátt og yrðu nýttar af HMS til að greina og leggja mat á áhættusama verkþætti og leiða til markvissari fræðslu og eftirlits á hverjum tíma.