Verkefnið snýr að samspili kuldabrúar og loftflæðis við útvegg. Einn algengasti staður þar sem rakaþéttinga á sér stað sökum kuldabrúar, sem getur leitt til myglu, er milli útveggs og annara byggingarhluta eins og þak/milliplata/innveggur (kverk útveggs). Ástæðan fyrir því samspil á milli kuldabrúar og hita- og rakastig loftsins sem þar er. Við kverkar getur myndast lofttappi sem inniheldur heitara og rakara loft en gengur og gerist í sama rými.
Í verkefninu verður skoðað tilfelli með ofna og gólfhita sem varmagjafa. Vitað er að loftflæði, m.t.t hitastreymis, í íbúðum með gólfhita er minna en í þeim sem hafa ofna, og því mikilvægt að skoða samspil þessara tveggja fyrir bæði tilfellin.

Megin markmið þessa verkefnis er vitundarvakning á fyrirbærinu, kuldabrýr, sem líta verður á sem skaðvald frekar en varmatap.

Það er skortur á upplýsingum um loftskipti í grunnskólum þar sem síðasta rannsókn er frá árinu 2009. Þörfin á þessum rannsóknum á Íslandi er gífurleg í ljósi þess rannsóknir sýna að loftgæði í skólabyggingum hafa mikil áhrif á frammistöðu, vellíðan og heilsu nemenda og starfsfólks.
Nýnæmið felst í því að skoða loftskipti í eldra skólahúsnæði sem var ekki upphaflega hannað með vélrænu loftræsikerfi eða frá þeim tíma sem slíkar kröfur voru ekki gerðar um skólahúsnæði.

Teymið:

Hluti af niðurstöðum er BS verkefni Gríms Snorrasonar frá Háskólanum í Reykjavík.

Verkefnið miðar að því að fá fyllri upplýsingar um álag á byggingar af völdum veðurs, einkum úrkomu á vinds. Um er að ræða grunnrannsókn sem standa mun í 3-5 ár. Grunnorsök leka tengist oftar en ekki veðurálagi. Í rannsókninni verður unnið með nýja byggingu sem rís sumarið 2022 austast á Urriðaholti, þar sem veðurálag er álitið mikið.

Mælibúnaður

Mælibúnaði er komið fyrir í fjölbýlishúsum Búseta og Bjags við Maríugötu. Mældur verður hiti og raki í loftunarrými á milli klæðningar og einangrunar á austurhlið ásamt þrýstings- og titringsmælum sem túlka hreyfingar klæðningarinnar í stormum og illviðrum. Jafnframt verður komið fyrir hefðbundinni veðurstöð nokkuð austan við húsið. Þannig fást grunnmælingar á vindi og úrkomuákefð. Að auki verður settur upp vindmælir á þaki hússins og við vegghorn til mats á vindmögnun sem skapast vegna byggingarinnar. Rannsókninni er ætlað að bæta úr fremur takmörkuðum leiðbeiningum hönnuða við mat á veðurálagi.

Teym­ið á bakvið rann­sókn­ina:

Samstarf er við Búseta og Bjarg um að koma fyrir mælibúnaði á austurgöflum bygginga sem steyptar hafa verið upp á árinu á Maríugötu 5 (Bjarg) og Maríugötu 7 (Búseti) austast í Urriðaholti. Starfsmenn ÍAV komar inn með reynslu og fagþekkingu m.a. á frágangi ytra byrðis nýbygginga.

Kynningarglærur

Lokaskýrsla styrkársins 2022.

Eftir þessa þarfagreiningu munu liggja fyrir upplýsingar um stöðu þessara mála hjá fræðslustofnunum og hvaða aðgerða er þörf. Einnig mun liggja fyrir hver þörfin er á kennslugögnum og hvernig best er að koma að útgáfu þeirra þannig að þau gagnist og nýtist.

Teymið á bakvið rannsóknina:

Hér er um að ræða námskeið sem mun nýtast byggingaraðilum þverfaglega. Megin hugsun umsækjanda er í reynd margþætt en helstu ástæður umsóknar er að almenn umræða meðal byggingarmanna er að ekki nokkur hvati sé til að sækja sér þekkingu hjá færum aðilum, hvernig unnið sé við frágang votrýma. Hugmyndin með þessari umsókn er að megninu til að afla á ýtarlegan hátt allra gagna um stöðu þessara mála á Íslandi og þá er ætlunin í megin dráttum þessi: 1) kalla eftir þeim upplýsingum sem tryggingarfélög eru tilbúin að láta af hendi varðandi umfang tjóna sem rekja megi beint til rangs frágangs votrýma, greina þessi gögn og gera sérstaka skýrslu um niðurstöðuna. 2) kalla eftir gögnum frá Dómstólasýslunni varðandi tjón og ágreining sem sannarlega hefur ratað til dómstóla, varðandi votrými og frágang þeirra. Ætlunin er þá að ná að greina í heild bein tjónamál og svo þau mál sem dómstólar hafa fjallað um. Námskeiðsglærunum sem fylgdu með verkefninu er ekki deilt hér á vefsvæðinu.

Teymið á bakvið rannsóknina:

Í verkefninu eru tekin ryksýni út 100 mismunandi híbýlum og þau eru send í qDNA rannsókn. Mæld er svörun og skimað eftir örverunum og ættkvíslum/hópum örvera. Tegundir mannvirkja eru m.a. valdar út frá aldri, tegund byggingarefna og svæða með nánari útfærslu við upphaf verkefnisins. Ármann Halldórsson byggingartæknifræðingur Mannvirkjastofu ehf. annast sýnatöku þar sem sýni eru tekin eftir forskrift Houstest og merkir í gátlista um mannvirki.
qDNA rannsókn fer fram af House test ApS. í Danmörku. Niðurstöður eru rýndar af innivistfræðingi WSP A/S. í Danmörku. Vísar rannsóknir ehf. veita ráðgjöf í rannsóknaraðferðum, úrvinnslu og framsetningu gagna ásamt hýsingu þeirra og aðgangsstýringu.

Viðauki við lokaskýrslu

Krosslímdar timbureiningar hafa það orðspor að vera sjálfbær byggingarkostur. Á hinn bóginn hafa vaknað upp spurningar varðandi endingu þeirra. Þær eru útsettari fyrir rakaskemmdum, sem og hönnunarmistökum vegna flókna deila. Timburbyggingar almennt eru líka meira undir smásjánni hjá almenningsálitinu vegna byggingarmistaka en hefðbundnar steinsteyptar byggingar og slæm reynsla getur haft mjög neikvæð áhrif til langtíma við þróun slíkra húsa.
Þessi rannsókn er einnig hluti af samstarfsverkefni í Evrópu en umsækjendur eru báðir fulltrúar Íslands í COST Action „Holistic design of taller timber buildings“ (HELEN) CA20139. COST verkefnið spannar yfir fjögur ár.

Fram­lag Ís­lands

Framlag Íslands verður að greina og rannsaka marghæða krosslímdar byggingar hér á landi og sjá hvernig þær hafa reynst og byggðar miðað við okkar byggingarreglur og venjur. Jafnframt mun vera athugað áhrif veðurs, slagregns og snjós á slík mannvirki hér á landi.

Teym­ið skipa eft­ir­far­andi að­il­ar:

Jón Malmquist Guðmundsson kynnir verkefnið á fundi um Nýsköpun í mannvirkjagerð.

Markmið verkefnisins er að safna, rýna og draga saman helstu niðurstöður úr rannsóknum á sviði rakaskemmda í byggingum á norðurslóðum. Leitast verður við að svara spurningunni: ”Hver er staða þekkingar á rakaskemmdum í byggingum á norðurslóðum?” Fyrri hluti verkefnisins felst í að finna, rýna og greina niðurstöður úr rannsóknum sem gerðar hafa verið á sviði raka- og varmafræði (e. hygrothermal analysis) í byggingarhlutum með sérstakri áherslu á aðstæður svipaðar þeim íslensku. Seinni hluti verkefnisins felst í að draga saman niðurstöðurnar, flokka þær og setja fram samantekt þar sem gerð er grein fyrir þeirri þekkingu sem hefur aflast en einnig bent á hvar vantar niðurstöður, þær ófullnægjandi eða illheimfæranlegar fyrir íslenskar aðstæður. Verkefnið afmarkast af byggingum á norðurslóðum og munu rannsóknir sem gerðar hafa verið á Íslandi, Norðurlöndunum, Grænlandi og Kanada verða rýndar. Megináhersla verður á niðurstöður raka- og varmafræðilegra mælinga og greininga. Auk þess verður áhersla á rakaskemmdirnar sjálfar, hvað orsakar þær, hvernig má greina þær, en ekki afleiðingar þeirra á heilsufar notenda.

Greinin hefur verið birt sem kafli í bók um byggingareðlisfræði.

Sjá hér: Moisture Sources in Buildings Located in Cold Climates - An Overview

Kynn­ing á verk­efn­inu:

Kynning Dóróteu Höeg á verkefninu hefst á min 24:01.

Dórótea Höeg Sigurðardóttir aðjúnkt og rannsóknarsérfræðingur við umhverfis- og byggingarfræðideild Háskóla Íslands ritaði greinina og mun kynna greinina á alþjóðlegri ráðstefnu um húsagerð og byggingareðlisfræði.

Skipta má hinu byggða umhverfi í þrjú svið: byggingar, innviði og græn svæði í þéttbýli. Nauðsynlegt er að taka á öllum sviðum hins byggða umhverfis til að ná raunverulega sjálfbærum borgum.

Fram­tíð­ar­upp­bygg­ing í átt að sjálf­bærri borg­ar­þró­un

Þetta rannsóknarverkefni beinir sjónum að þeim möguleikum sem felast í uppbyggingu og þróun innviða á Íslandi með tilliti til loftslagsbreytinga. Með því að nota lífsferilsgreiningar sem rannsóknaraðferð mælir þessi rannsókn innbyggða kolefnislosun frá algengustu efnum í uppbyggingu innviða. Niðurstöður þessarar rannsóknar geta stýrt framtíðaruppbyggingu innviða í átt að sjálfbærri borgarþróun.

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu eru:

Markmið verkefnisins er að koma á markað íslensku umhverfisvænu sementslausu AlSiment steinlími sem þjónar sama tilgangi og sement. AlSiment er ólífrænt bindiefni byggt á geopolymer tækni, en umhverfisáhrif þess eru ~70% lægri en sements (framleiðsla á tonni af sementi losar u.þ.b. tonn af CO2). AlSiment getur þannig verið mikilvægur þáttur í baráttunni gegn loftslagsbreytingum, þar sem Ísland flytur inn til landsins um 200.000 tonn af sementi árlega. Auk þess sem við þurfum að flytja allt sement til landsins í dag með tilheyrandi CO2 losun.

Lágt kol­efn­is­spor

Umhverfisvænt AlSiment er tilbúið steinlím sem einkennist af löngum álsilikatkeðjum er fylgja svipuðum efnahvörfum og eiga sér stað á hverjum degi djúpt í jarðskorpunni. Skilyrði er að hráefnin séu kísil og álrík og að þau leysist upp í basískri lausn. Gáfum við íslenska steinlíminu okkar því heitið AlSiment til að vitna í álsílikat innihald þess. Þetta geta verið álsílikatríkar bergtegundir og steindir eins og þau finnast í náttúrunni. En eins geta hráefnin verið aukaafurðir úr ýmiskonar iðnaði t.d. kísilryk og flugaska. Er því um að ræða umhverfisvænt steinlím með lágt kolefnisspor, þar sem ekki þarf bruna jarðefnaeldsneytis við hátt hitastig til að virkja steinlíms fasa bindiefnisins eins og nauðsynlegt er í sementsframleiðslu.

Miðl­un

Viðtal við Sunnu Wallevik um verkefnið á KrakkaRÚV. Hvernig virkar hugurinn okkar? Hvar verða hugsanir og hugmyndir til? Birta og Jean spjalla við hugmyndasmiðinn Sunnu sem býr til steypu úr umhverfisvænu efni, mín 1:23.

Viðtal við Sunnu Wallevik um byggingarefni framtíðarinnar.

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu eru:

Verkefnið fellst í að gera rannsóknir á hráefnum til framleiðslu á basalttrefjum til notkunar fyrir steypu. Rannsaka þarf efnisgæði basalts með tilliti til samsetningar, seiglu og vinnanleika og verða rannsóknir gerðar bæði á Íslandi og við Aachen háskóla í Þýskalandi.

Markmið:

Meginmarkmið verkefnisins er að kanna hvort basaltþræðir sem styrking í pólýester geti nýst sem byggingarefni fyrir stangir til styrktar steyptum þversniðum og kæmi þá í stað steypustyrktarstáls.

Rann­sókn­ar­spurn­ing­ar:

Þegar þessum markmiðum verður náð og þessum spurningum verður svarað þá verður hægt að meta það hvort basaltþræðir (bláþráður) sem styrking í pólýester geti nýst í gerð stanga í stað steypustyrktarstáls.

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu eru:

Markmið rannsóknarinnar er að minnka sementsmagn í steypu og nota mismunandi íauka í staðinn. Þar með væri hægt að draga úr losun CO2 í byggingariðnaði, en sementsframleiðsla losar mikið CO2. Verkefnið er flokkað með áherslu á byggingarefni, en áherslan er ekki síður á losun CO2 og tækninýjungar í mannvirkjagerð sem draga úr umhverfisáhrifum og tryggja endingargóða steypu.

Gísli kynnti verkefnið á Nýsköpunarvikunni 2021. Kynningin hefst á min 1:58.

Gísli Guðmundsson styrkþegi og verkefnisstjóri verkefnisins er með doktorspróf í jarðefnafræði. Hann hefur mikla reynslu af verkefnastjórnun hjá Rannsóknastofnum Byggingariðnaðarins og hjá Mannvit, í bæði innlendum og erlendum verkefnum. Verkefnastjóri hefur mikla reynslu af mölun íauka efna og notkun þeirra í steinsteypu í ýmsum verkefnum fyrir fyrrum Sementverksmiðju ríkisins. Hefur tekið þátt í mörgum verkefnum þar sem íaukar hafa verið notaðir til þess að bæta steypugæðin. Kom t.d. að þróun á nýju sementi fyrir Sementsverkemiðjuna s.k. kraftsement. Hefur komið að skrifum á fjölmörgum Rb-blöðum og sinnt stundakennslu í Háskólanum í Reykjavík. Rannsókn Gísla hlaut styrk hjá Aski styrkárin 2021 og 2022.

Ít­ar­efni:

Framhaldsverkefni síðara styrkár:

Markmið þessa verkefnis að innleiða CE gæðavottun fyrir íslenskt byggingatimbur. Alþjóðlegir gæðastaðlar kveða á um að byggingarefni skuli falla að þeim kröfum sem gerðar eru til mannvirkjagerðar. Þörf er á að þróa og efla íslenska viðarvinnslu sem vinnur með tré úr íslenskum skógum svo kröfum byggingariðnaðarins verði mætt og timbrið nýtanlegt sem byggingarefni í mannvirkjagerð hér á landi. Þetta verkefni er liður í að svara því kalli.

Þátttakendur í verkefninu eru:

Kynning á verkefninu á fundinum Íslenskar timburvörur fyrir byggingar

Um er að ræða fyrsta áfanga doktorsverkefnis Neusa Isabel da Silva Valadas við umhverfis- og byggingarverkfræðideild Háskóla Íslands. Gerð er greining á kolefnisneikvæðum efnum í fyrsta áfanga verkefnisins og síðan er smíðuð frumgerð og gerð rannsókn á lífsmúrsteini úr efninu mycelium í samstarfi við Tæknisetur.

Leiðbeinandi Neuza er Jukka Heinonen prófessor. Þátttakendur í síðari hluta verkefnisins auk Neuza og Jukka eru Áróra Árnadóttir framkvæmdastjóri Grænni byggðar og Tæknisetur sem mun leggja til aðstöðu og stuðning við prófanir á lífefna múrsteini.

Markmið verkefnisins er að rannsaka hampsteypu sem byggingarefni á Íslandi, byggja hús með þeirri byggingartækni til að geta rannsakað hvernig hampsteypan bregst við íslenskum veðuraðstæðum og miðla reynslunni til annarra til að hvetja til þeirra umbreytinga í byggingariðnaðnum sem nauðsynleg eru.

Til­rauna­hús

Frumgerð 15 fm tilraunahúss úr einungis íslensku hráefni verður reist á Suðurlandi til rannsókna og til viðmiðunar við einbýlishús sem reist verður úr innfluttu og CE-merktu hráefni í Bolungarvík. Samhliða ferlinu mun EFLA gera vistferilsgreiningu þar sem kolefnisfótspor byggingarinnar verður meðal annars borið saman við hefðbundnari kosti. Gerð verður frumathugun á hvaða vélbúnaður er nauðsynlegur við úrvinnslu hampsins og í hvaða skala.

Kynn­ing­ar á verk­efn­inu

Kynning Önnu Kristínar Karlsdóttur á Nýsköpunarvikunni árið 2023

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu:

Verkefnið er einnig unnið í samvinnu við Ingimar Jóhannesson byggingaverkfræðing sem gerir burðarþolsútreikninga, Þórhildi Fjólu Kristjánsdóttur sem framkvæmir vistferilsgreiningar og Þórodd Sveinsson jarðræktarfræðing sem vinnur útreikninga og áætlanir tengdar ræktun iðnaðarhamps. Pálmi Einarsson hjá Geislum Gautavík, iðnaðarhampsræktandi er í ráðgefandi hlutverki varðandi ræktun iðnaðarhamps á Íslandi og Finnbogi Bjarnason byggingarfulltrúi í Bolungarvík er tengiliður vegna lóðar og byggingarframkvæmda.

Markmið verkefnisins er að hanna og þróa, bæði venjulega (C25/30 FX2) og einnig umhverfivænni steinsteypu þar sem kolefnissporið er lækkað verulega með breytingum á kröfum til steinefna (fylliefna), m.a. til að lágmarka innihald þess og breytileika í fríu vatni en minnka sementsinnihald steypunnar að sama skapi, og þar með kolefnisspor hennar. Með þessu móti myndast svigrúm til að hámarka gæði fylliefna fyrir hefðbundna framleiðslu og ekki síður fyrir vistvænni steinsteypu sem hefur verulega minna sement/klinker innihald.

Við þróun á vistvænni steypu hefur aðal áherslan hingað til verið að nota pozzolana í stað klinker/sements sem bindiefni, en bindiefnið/sementið gera gróflega 11% af rúmmáli steypunnar á meðan steinefnin gera 2/3 (ca. 65%) af rúmáli steypunnar. Í þessu verkefni verður aðal áherslan lögð á steinefnin til að lækka kolefnisspor (auk þess einnig á fínmalað basaltgler).

Rann­sókn­ar­spurn­ing­in

Rannsóknarspurningin er þessi: Hversu mikið má minnka sementsmagn (og þar með kolefnisspor) í steinsteypu með breyttum áherslum í vali og framleiðslu á steinefni fyrir steinsteypu.

Grein í Concrete technology um vistvæna steypu.

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu:

Húsið er 500 m2 staðsteypt fjölbýlishús á þremur hæðum við Vatnshólinn og Stýrimannaskólann. Fjölbýlishúsið er búsetukjarni fyrir fatlaða en gert er ráð fyrir 8 íbúðum í húsinu, þar af einni fyrir starfsfólk. Um er að ræða þróunarverkefni en markmiðið er að lækka kolefnisspor framkvæmdarinnar að lágmarki um 30% miðað við viðmiðunarhús.

Hönnun og framkvæmd verkefnisins er samstarf Félagsbústaða, S.AP arkítekta og nýsköpunar- og arkítektastofuna Lendager en sérfræðingar Lendager vinna bæði frá Kaupmannahöfn og Reykjavík. Aðrir samstarfsaðilar eru BM Vallá, Sögin ehf., Gluggagerðin, Grafa og grjót, Egill Árnason, Junckers, Böðvar Tómasson brunahönnuður.

Ferlið við bygginguna var skrásett á vefsíðu Byggjum grænni framtíð.

Frétt um verkefnið: Nýr og glæsilegur íbúðakjarni í Hlíðunum.

Viðtal við Lísu Páls á RÚV um verkefnið.

Frétt á heimasíðu Hringvangs.

Frétt á heimasíðu BM Vallá.

Kynning Arnhildar á verkefninu hefst á mín 55:10

Verkefnið Hringrás hófst árið 2021 þegar framkvæmdaraðilar verkefnis hittust til að ræða hlutverk sitt og ábyrgð í innleiðingu hringrásarhugsunar í byggingariðnaðinum. Úr varð umsókn í Ask mannvirkjarannsóknarsjóð þar sem ljóst var að umræða um þennan mikilvæga þátt byggingariðnaðarins var verulega ábótavant.

Ís­land stend­ur ná­granna­þjóð­um að baki

Niðurstaða vinnustofunnar var skýr: Ísland stendur nágrannaþjóðum að baki þegar kemur að innleiðingu hringrásar í byggingariðnaði og mikilvægt að hefjast handa hið fyrsta.

Það þarf samstillt átak til að innleiða hringrásarhugsun í byggingariðnaði. Átak sem hefst með þverfaglegu samtali og samvinnu allra fagaðila sem koma að virðiskeðjunni.  

Markmið Hringrás­ar: 

●        Skapa þverfaglegar tengingar milli fagaðila

●        Stuðla að grænni nýsköpun

●        Liðka til fyrir innleiðingu hringrásarhagkerfis í raunveruleg verkefni

●        Efla fræðslu og miðlun á lausnum fyrir bættri auðlindanýtingu (niðurstöður vinnustofu)

●        Skapa nýja þekkingu

Hönnunarmiðstöð útbjó vefsíðu um verkefnið og skrifuð var blaðagrein um það.

Verk­efn­is­stjórn verk­efn­is­ins:

Aðrir sem voru í nánu samstarfi við verkefnastjórn voru Sigríður Ósk Bjarnadóttir, framkvæmdastjóri umhverfismála hjá Hornsteini ehf., Ólafur Ágúst Ingason, sviðsstjóri byggingarsviðs EFLU og Katarzyna Jagodzinska, verkefnastjóri hringrásarverkefnisins CIRCON hjá Grænni byggð. 

Samstarf og samráð var haft við þátttakendur verkefnisins við undirbúning vinnustofu og viðburða við Samtök iðnaðarins, Reykjavíkurborg, HMS og Framkvæmdasýsluna Ríkiseignir.

Rannsóknin felur í sér vinnu við að greina hvert uppgröftur af höfuðborgarsvæðinu og nærliggjandi svæðum fer, hversu mikið magn er um að ræða og hvað verður um efnið. Rammi reglugerðar var kortlagður og stefnur sveitarfélaga og ríkis í tengslum við málefnið skoðaðar.

Talið er að hægt sé að nýta alls kyns steinefni sem koma úr uppgreftri með ábyrgari hætti en gert er í dag, t.d. með því að nýta sem ómeðhöndlað efni eða í íblöndun í steypu og múr, og þannig draga úr umhverfisáhrifum við vinnslu nýs hráefnis úr námum.

Grein­ing á upp­greftri

Rannsóknin felur í sér vinnu við að greina hvert uppgröftur af höfuðborgarsvæðinu og nærliggjandi svæðum fer, hversu mikið magn er um að ræða og hvað verður um efnið. Rammi reglugerðar verður kortlagður og stefnur sveitarfélaga og ríkis í tengslum við málefnið skoðaðar. Horft verður á hvernig auka megi nýtingargildi efnisins og þar með stuðla að hringrásarhagkerfi byggingargeirans. Sérstaklega verður horft til Norðurlandanna og skoðað verður hvað hægt sé að læra af þeim.

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu eru:

Rannsóknin var unnin í samvinnu við Eignarhaldsfélagið Hornstein ehf. sem er móðurfélag Björgunar, BM-Vallá og Sementsverksmiðjunnar. Hornsteinn er í meirihlutaeigu Heidelberg Cement sem er stærsti steinefnaframleiðandi í heimi.

Rannsóknarspurning sem sett er fram er eftirfarandi: Hvað þarf að gerast til að hægt verði að endurnýta efni sem kemur úr uppgreftri á byggingarsvæðum?

Verkefnið Hringrásarhús er gengur út á að byggja hús úr endurnýtanlegu efni sem fellur til í nærumhverfinu í Reykholti í Bláskógabyggð. Markmiðið er að byggingin verði úr 95% endurnýttum efnum og að nýtt verði í verkið hráefni sem annars hefðu farið til urðunar eða orkufrekrar endurvinnslu erlendis og hannaðar leiðir til að fullnýta þau með sjálfbærum hætti.

Hönn­un húss úr end­ur­nýtt­um efn­um

Til þess að geta hannað húsið með þessi hráefni í huga þarf að fara fram mikil rannsóknarvinna, leita eftir tækniupplýsingum, gera tilraunir og prófanir á gæðum efnanna með endingu þeirra og öryggi í huga og vera lausnarmiðuð. Byggingarefnin sem við sækjum um styrk til að þróa aðferðir við að nýta eru hráefni frá gróðurhúsi sem á að rífa, stál, gler og burðarvirki, en einnig steypuplattar. Í nýju bygginguna verða að öðru leiti notaðir endurnýttir gluggar og gler, afskurðir af yleiningum frá Límtré Vírnet auk þess sem við viljum þróa leiðir til að endurnýta timbur í semi structure og klæðningu.

Þátt­tak­end­ur:

Aðrir samstarfsaðilar í verkefninu eru Límtré Vírnet ehf., sveitarfélagið Bláskógarbyggð, Skógræktin og Lendager/ s.ap. arkiektar.

Lokaskýrsla styrkársins 2023.

Er hægt að framleiða hagkvæm íslensk einingahús, sem byggð eru með sjálfbæra nýtingu á íslenskum byggingarefnum að leiðarljósi, eftir hönnun íslenskra arkitekta, sem þekkja íslenskar aðstæður? Geta slík hús verið hagkvæmari en hefðbundin, umhverfisvænni, fljótari í uppsetningu og hentað bæði sem heimili og orlofshús?

Hönn­un Icelandic Modul­ar

Við hönnun Icelandic Modular húsanna er ætlunin að nýta og vinna með dagsbirtu, góða rýmiskennd, gott innra skipulag þar sem hver fermetri er nýttur til hins ýtrasta og skjólgóð útisvæði til að auka lífsgæði íbúa. Áhersla verður lögð á að framkvæmdartíminn verði styttri og tilkostnaður minni en önnur sambærileg hús sem íbúar fá að njóta.

Há­leit markmið

Íslensk einingahús ehf. er nýtt fyrirtæki sem hvílir á traustum grunni. Markmiðið er háleitt, en félagið er stofnað utan um hugmynd sem var afrakstur stefnumótunarvinnu hjá Límtré Vírnet (LV) árið 2016. LV á sér langa sögu og hefur þróað margvíslegar lausnir fyrir íslenskan byggingamarkað, en byggt sína framleiðslu að mestu á innfluttu hráefni. Ýmsar smærri tilraunir til að nýta íslensk byggingarefni hafa verið gerðar, en aðstæður hafa ekki leyft miklar rannsóknir og fjárfestingar í þá veru. Stærsti hluthafi LV – Fjárfestingarfélagið Stekkur – hefur haldið þessum draumi á lífi og hyggst nú fjármagna og byggja einbýlishús í samstarfi við LV, þar sem límtré og steinullareiningar verða helsta byggingarefnið. Aðstæður á húsnæðismarkaði hafa mjög ýtt undir áhuga félagsins á að ráðast í þessa tilraun, enda er ætlunin að bregðast við aukinni húsnæðisþörf, lækka byggingarkostnað og bæta aðgengi almennings að hagkvæmu íbúðahúsnæði. Þá þykir forsvarsmönnum verkefnisins einsýnt, að kolefnisspor nýrra bygginga úr íslensku hráefni sé verulega mikið minna en hefðbundinna, því sementsnotkun væri hverfandi og ekki kæmi til mengandi flutnings á hráefnum frá öðrum löndum.

Þát­tak­end­ur í verk­efn­inu eru:

Meginmarkmið verkefnisins er að efla notkun og nýtingu á íslensku timbri í hönnun mannvirkja með auknu aðgengi að upplýsingum og samhliða efla hringrásarhagkerfi á íslensku timbri til framtíðar. Jafnframt að stuðla að uppbyggingu á sterkari innviðum til aukinnar og fjölbreyttari framleiðslu á timbri til mannvirkjagerðar þar sem íslenskt timbur er í dag samkeppnishæft innfluttu timbri. Með verkefninu verður brúað bil milli mannvirkahönnuða og framleiðenda úr nytjaskógum hérlendis sem stuðlar að bindingu kolefnis í trjám og lægra kolefnisspori, aukum við hagvöxt og atvinnusköpun.

Mið­læg­ur gagna­grunn­ur

Úr rannsókninni verður byggður upp miðlægur gagnagrunnur með vefsíðu þar sem finna má allar þær upplýsingar sem mannvirkjahönnuðir, íslenskir skógræktendur og framleiðendur þurfa til að vinna saman. Sérstök áhersla verður lögð á aðgengilegar upplýsingar um kosti íslensks timburs, sérkenni, endingu, framleiðslugetu hérlendis og notkun til að efla vitundarvakningu.

Vefsíða verkefnisins er islenskttimbur.is

Hlynur kynnti verkefnið á Nýsköpunarvikunni:

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu eru:

Kveikjan að verkefninu er áhugi umsækjanda á þessari byggingaaðferð og þeim áhættuþáttum sem þarf að huga að sé þessari byggingaraðferð beitt. Umsækjandi hefur kynnst því hvernig nágrannaþjóðir okkar skilgreina og stýra uppsetningum á byggingum sem þessum og eigum við því miður langt í land til að öðlast skilning á áhættuþáttum slíkra bygginga. Að verkefninu koma aðilar með fjölbreyttan bakgrunn. Hluti verkefnissins er meistararitgerð í byggingareðlisfræði við BUILD deildina í Álaborgarháskóla í Danmörku. Í þeirri vinnu eru tveir prófessorar leiðbeinendur, þeir Nickolaj Feldt Jensen og Jørgen Munch Andersen, sem sinna rannsóknar vinnu fyrir danskan byggingariðnað ( t.d bygg-erfa og SBI anvisninger) og eru mjög framarlega í sínu fagi.

Þörf á rann­sókn­um varð­andi timb­urein­inga­hús

Mikil þörf er á rannsóknum byggingaiðnaðarins er varða timbureiningahús. Vöxtur byggingamagns er mikil núna og því nauðsynlegt að við getum fullvissað okkur um hvernig verklag og meðhöndlun slíkra eininga sé háttað. Að hægt sé að fræða íslenskan byggingariðnað um mikilvægi og koma öllum í skilning um áhættur sem fylgja slíkum byggingum. Hvernig við eigum að reisa slík hús, búa í þeim og viðhalda þeim þannig að við getum framleidd gæða byggingar af þessari gerið til framtíðar. Að við vinnum öll eftir sömu aðferðum og að kaupendur slíkra húsa gangi að ákveðnum gæðum vísum.

Kynn­ing á Ný­sköp­un­ar­vik­unni

Gústaf kynnti verkefni sitt á Nýsköpunarvikunni 2023.

Meist­ara­verk­efni frá Ála­borg­ar­há­skóla

Gústaf Adolf Hermannsson, styrkþegi Asks býr yfir sérfræðiþekkingu á sviði byggingareðlisfræði. Hann hefur mikla reynslu af byggingaframkvæmdum, eftirliti, greiningu galla í byggingum og lausnum því tengdu, hönnun ,ráðgjöf og verkefnastjórn. Styrkþegi er smiður, byggingafræðingur og hefur lokið meistaragráðu í byggingareðslisfræði við Álaborgarháskóla í Danmörku. Hann er stundakennari byggingaeðlisfræði í Háskólanum í Reykjavík og LHÍ hjá meistaranemum í arkitektúr.

Meistararitgerð Cross laminated timber - sensitive points during the construction period..

Verkefnið snýst um að nýta stærstu auðlind Íslands, nýtt hraun (basalt) sem byggingarefni á meðan það er enn á bráðnu formi. Hraun sem hefur kólnað býr yfir öllum þeim byggingartæknilegu eiginleikum sem mengandi byggingarefni hafa í dag og sem gerðar eru kröfur um við gerð mannvirkja. Með þessari aðferðarfræði væri hraun sem byggingarefni með 90% lægra kolefnispor en hefðbundin byggingarefni þar sem losun kolefnis við eldgos gerist hvort sem er náttúrulega og er hlutfallslega mun minni en sú mengun sem manneskjan býr til með sinni framleiðslu á efnunum og önnur vinnsla á efninu verður gerð með hita frá núverandi hrauni og rafmagni framleiddu með þeirri orku.

Rannsóknin snýst um að skoða eiginleika efnisins við mismunandi aðstæður og að skoða aðrar þekktar framleiðsluaðferðir t.d. á basalt trefjum í samhengi við verkefnið. Íslenskt basalt inniheldur einnig málma og steinefni sem hægt væri að þróa sem hluta af byggingarefninu til dæmis tengt styrkingu efnisins sem berandi hluta (járn) og steinefnum eins og kísil sem er notaður í sólarsellur sem dæmi. Hraun gæti þannig orðið "mono-material", eitt efni sem hefur alla þá eiginleika sem þarf fyrir gerð mannvirkja.

Frekari upplýsingar er að finna í lokskýrslunni hér fyrir neðan.

Markmið verkefnisins er að útvega upplýsingar og uppfæra fyrirliggjandi gögn um líftíma og endingu byggingarefna á Íslandi og þar með leggja grunn að áætlaðri viðhaldsþörf, verðmætamati, ástandsmati, útreikningi á líftímakostnaði sem og á kolefnisspori bygginga á líftímanum.

Þátttakendur í verkefninu eru:

Sementsíaukar geta aukið langtíma styrk sementsefju, aukið þéttleika efjunnar og hentað vel til notkunar í massasteypum þar sem hitamyndun er lág. Notkun sementsíauka er m.a. gert í sparnaðarskyni, því yfirleitt eru þetta efni sem eru mun ódýrari en sement þar sem þetta eru aukaafurðir sem verða til í iðanaði eins og t.d. við vinnslu kísiljárns, stáls og kola. Notkun á slíkum hliðarafurðum stuðlar þannig að minni losun koltvíoxíðs (CO2) út í andrúmsloftið.

Gerosion hefur verið að vinna með sementsíauka í verkefnum sínum sem snúa að kögglun hráefna fyrir orkufrekan iðnað og að sementslausu steinlími, þar sem íaukanir eru einnig hráefni fyrir steinlímið. Á síðustu árum hefur fyrirtækið einblínt á að finna íslensk efni sem geta komið í stað erlendra íauka sem reynast stanslaust erfiðari og dýrari að fá. Steypustöðin hefur í gegnum tíðina bæði gert rannsóknir á og einnig notað íauka í sement í framleiðslu sinni. Ber þar helst að nefna flugösku, kísilryk, kalksteinsmélu og basaltmélu sem hafa verið notuð í steypuframleiðslu en einnig hefur Steypustöðin framkvæmt prófanir á GGBS, Metakaolin og náttúrulegum pozzolanic efnum á síðastliðnum árum. Steypustöðin hefur því mikla reynslu og þekkingu þegar kemur að rannsóknum og notkun á íaukum. Samstarfsaðilar hafa unnið náið í mörgum verkefnum í gegnum tíðina og eru spenntir að halda því samstarfi áfram í þessu verkefni. Með samstarfinu viljum við þróa bindiefni til steypugerðar til að draga úr kolefnisfótspori steinsteypu og auka sjálfbærni hennar. Íslenskt malað steinefni gæti koma í stað fyrir innflutt bindiefni. Til landsins eru núna flutt 120 – 150 þúsund tonn af sement frá Danmerku og Noregi.

Miðl­un

Viðtal við Sunnu Wallevik um verkefnið á KrakkaRÚV. Hvernig virkar hugurinn okkar? Hvar verða hugsanir og hugmyndir til? Birta og Jean spjalla við hugmyndasmiðinn Sunnu sem býr til steypu úr umhverfisvænu efni, mín 1:23.

Viðtal við Sunnu Wallevik um byggingarefni framtíðarinnar.

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu eru:

Rúststeinar eru múrsteinar gerðir úr rústum húsa. Verkefnið er annars vegar listræn túlkun á rannsóknarverkefni Narfa Þorsteinssonar um steinsteypu sem hann vann við MA Design í Listaháskóla Íslands árið 2021 og hins vegar rannsókn Adrian Freys Rodriguez og Narfa á múrbrotsúrgangi sem fellur til í byggingariðnaðinum.

Fram­leiðsla á Rúst­stein­um

Annars vegar snýst því verkefnið um að framleiða Rúststeina og hlaða úr þeim skúlptúr og hins vegar að skoða frekari möguleika á nýtingu þeirra. Samhliða framleiðslu Rúststeinanna skapast tækifæri til frekari prófana með efnið svo sem í innréttingar á borð við borðplötur í eldhús, flísar á gólf, garðhúsgögn og önnur húsgögn.

Nar­fi.is

Á vefsíðunni narfi.is er frekari kynning á verkefninu:

CONCRETE CONCEPT

Narfi Þorsteinsson kynnti verkefnið CONCRETE CONCEPT á Nýsköpunarvikunni árið 2022.

Hringrás í bygg­ingar­iðn­aði

Á ráðstefnunni CIRCON: Hringrás í byggingariðnaði: erum við tilbúin í stökkið? sem haldin var samhliða Iðnaðarsýningunni 2023 í Laugardalshöll hélt Narfi Þorsteinsson erindi um verkefnið sitt Rúststeinar.

Við­tal á Iðn­að­ar­sýn­ing­unni

Bergsveinn Sigurðsson fréttamaður RÚV tók viðtal við Narfa Þorsteinsson á Iðnaðarsýningunni 2023. Styrkhafar Asks - mannvirkjarannsóknasjóðs sýndu verk sín um hringrás í mannvirkjagerð á sýningunni.

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu:

Verkefnið Smiðjumúr miðar að þróun íslenskra byggingarafurða úr leir, svo sem múrsteina, vegg- og gólfflísa, þakskífa og múr sem fylliefni, með áherslu á sjálfbærni og nýtingu staðbundinna auðlinda.

Verkefnið nýtti sérfræðiþekkingu Antoníu Bergþórsdóttur í leirvinnslu og reynslu Sei Studio í arkitektúr og rannsóknum. Frumgerðir veggflísa voru sýndar á Hönnunarmars 2025, þar sem þær vöktu áhuga gesta fyrir fagurfræði og sjálfbærni, og opnuðu umræður um útflutning við fagaðila.

Kynning Antoníu á verkefninu á fundi um nýsköpun í mannvirkjagerð.

Þetta verkefni lýtur því að því að minnka áhættu og vinna að hagnýtingu á rannsóknum Gerosion og Rockpore á umhverfisvænum byggingarefnum á rekstrarhæfum skala á Íslandi.

Mark­mið­ið er að svara þrem­ur lyk­il­spurn­ing­um:

Miðlun

Kynning Kristjáns Friðriks Alexanderssonar á verkefninu hefst á mín 39:39.

Viðtal við Sunnu Wallevik um verkefnið á KrakkaRÚV. Hvernig virkar hugurinn okkar? Hvar verða hugsanir og hugmyndir til? Birta og Jean spjalla við hugmyndasmiðinn Sunnu sem býr til steypu úr umhverfisvænu efni, mín 1:23.

Viðtal við Sunnu Wallevik um byggingarefni framtíðarinnar.

Teym­ið sem vinn­ur að verk­efn­inu:

Vistbók er gagnabanki vistvæna byggingarefna sem gerir hverjum sem er kleift að sækja upplýsingar um allar vistvænar byggingarvörur eða önnur efni og tæki sem nota má í umhverfisvottuð verkefni eða stuðla almennt að vistvænni heimilum sem til eru hér á landi í gegnum sérhannaða leitarvél á vefnum.

Fræðslu­síða Vist­bók­ar

Einnig er markmiðið að veita almenningi og fagaðilum fróðleik í gegnum fræðslusíðu Vistbókar. Í lok þróunar á Vistbók er stefnt að því að hafa tilbúina leitarvél ásamt hugbúnaði sem býður notendum upp á áskriftarleiðir, nánari leit í gagnagrunni, verkefnamöppur og gagnagreiningar. Markmiðið er að Vistbók verði órofinn partur af byggingariðnaði framtíðarinnar á Íslandi og verði það verkfæri sem allir aðilar mannvirkjageirans noti, hvort sem það eru verktakar, arkitektar, söluaðilar, sveitarfélög, ríki, byggingaraðilar eða eigendur.

Kynning á Vistbók á Nýsköpunarvikunni hefst á min: 1:24

Kynningarglærur

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu Vist­bók eru:

Verkefnið er hluti aðgerðaráætlunar í Vegvísi að vistvænni mannvirkjagerð um að draga úr orkunotkun og losun gróðurhúsalofttegunda mannvirkja. Verkefnið tekur fyrir rannsóknaspurningu sem tekin er fram undir aðgerð 3.7 um hvort og hvernig megi bæta orkunýtingu eldri bygginga þannig að það leiði til umhverfislegs og jafnvel fjárhagslegs ávinnings til lengri tíma.

Er hægt að bæta orku­notk­un eldri bygg­inga hér­lend­is?

Upplýsingar benda til að hægt sé að bæta orkunotkun eldri bygginga hér á landi en hins vegar sé óljóst hvort slíkar aðgerðir borgi sig til lengri tíma í umhverfislegu tilliti. Markmið er sett um að kanna hvort og hvernig unnt sé að draga úr orkunotkun og losun vegna hennar í eldri byggingum á Íslandi. Aðgerðin tekur jafnframt til aðgerðar C3 í aðgerðaáætlun ríkistjórnarinnar í loftlagsmálum um loftslagsáhrif byggingariðnaðarins.

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu:

Kynning á verkefninu hefst á mín 51.

GHG emissions from future development in the Capital region: Implementation of science based targets for successful climate neutrality goals.

Vaxandi íbúafjöldi á höfuðborgarsvæðinu kallar á aukna þörf fyrir húsnæði. Í ljósi þessa er mikil uppbygging húsnæðis og innviða framundan á næstu áratugum. Á sama tíma hefur Reykjavíkurborg ákveðið að verða kolefnishlutlaus fyrir árið 2040 og vinnur samkvæmt aðgerðaáætlun sinni í loftslagsmálum að því markmiði. Mikil uppbygging sem mun eiga sér stað á höfuðborgarsvæðinu á næstu árum sem mun losa gríðarlegt magn gróðurhúsalofttegunda á stuttum tíma sem gæti gert markmið um kolefnishlutleysi óframkvæmanleg. Með það að markmiði að setja vísindamiðuð markmið um að draga úr loftslagsbreytingum mun þessi rannsókn meta losun frá fyrirhuguðum framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu og þróa mismunandi sviðsmyndir með það að markmiði að framtíðarþróun húsnæðis þjóni loftslagsmarkmiðum höfuðborgarinnar.

Niðurstöðurnar gera ráð fyrir að draga þurfi úr 12,5% tCOíg árlega hið minnsta eigi áform um kolefnishlutleysi í byggingargeiranum að raungerast. Mælt er með því að Reykjavíkurborg endurmeti þörf á nýbyggingum, setji kolefnistakmörk á nýbyggingar á hönnunarstiginu, styðjist við endurnýtt byggingarefni og hanni byggingar með hringrás í huga hvað varðar byggingarefni og notkunargildi, styðjist við meira af lágkolefnabyggingarefni, byggi smærri íbúðir og færri lúxusíbúðir sem þjóna einungis afmörkuðum hópi íbúanna. Mælt er með því að íslensk stjórnvöld styðji við laga- og reglugerðarbreytingar sem geti stuðlað að bættum byggingum með lægra kolefnisfótspor.

Kolefnishlutlaus bygging er bygging sem hefur nettó núll losun gróðurhúsalofttegunda á öllum stigum lífsferilsins, frá hönnun og skipulagi, efnisvali, byggingarstað, og notkun byggingarinnar, þ.m.t. orkunotkun, niðurrif, og úrgangur. Fyrir þá þætti sem ekki er hægt að koma algjörlega í veg fyrir losun, mun verkefnið skoða nýjar lausnir til kolefnisjöfnunar. Á Íslandi eru kjöraðstæður til að byggja umhverfisvænar byggingar, og viljum við því setja fram raunhæfan ramma fyrir byggingariðnaðinn að fylgja á öllum stigum lífsferilsins, sem byggir á reynslu annara þjóða og nýsköpun fyrir íslenskar aðstæður.

Verkefnið er aðgerð 5.1.7 í Vegvísi um vistvæna mannvirkjagerð.

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu eru:

Kolefnishlutlaus bygging - Nettó Núll lokaskýrsla 2023

Verkefnið snýst um að auka við þekkingu fagfólks í bygginga- og mannvirkjagreinum í að gera loftþéttleikapróf. Verkefnið miðar að því að hægt verði að framkvæma loftþéttleikapróf samkvæmt ISO staðli númer 9972 hér á landi (Thermal performance of buildings — Determination of air permeability of buildings — Fan pressurization method).

Árangur verkefnissins felst í því að aðstaða og tæki til kennslu í loftþéttleikaprófum verði að veruleika. Framtíðarmarkmið er hinsvegar að krafan um loftþéttleikapróf verði endurskoðuð og færð nær stöðlum og kröfum í nágrannalöndum okkar og að aukin gæði færist í mannvirkjagerð á Íslandi.

Verkefnið er aðgerð 3.5 í Vegvísi að vistvænni mannvirkjagerð.

Viðtal Ásgeirs Vals Einarssonar við Rob Dam, forstjóra Retrotec

Kynning Ásgeirs á loftþéttleikamælingum hefst á mín 1:07:00

Þát­tak­end­ur í verk­efn­inu eru:

Markmið verkefnisins er að bæta þekkingu á orkunotkun í íslenskum byggingum og kanna samsvörunina á milli raunnotkunar og hannaðrar orkunotkunar. Það verður gert með því að (1) Að safna og greina gögn til að auka þekkingu og yfirsýn á raunorkunotkun bygginga. (2) Sannreyna aðferðafræði við útreikninga á orkunotkun með því að skoða samsvörun milli reikninga og mælinga. (3) Leggja drög að eðlilegum viðmiðum varðandi orkunotkun á fermetra fyrir mismunandi byggingar á grunni mæligagna og útreikninga.

Leit­að varð­ur svara við spurn­ing­un­um:

Hvað er eðlileg notkun? Hvað er ósjálfbær notkun? Hvað er sjálfbær notkun? Með aukinni þekkingu er hægt að fara í markvissari aðgerðir til þess að draga úr orkusóun og bæta orkunýtingu íslenskra bygginga.

Kynn­ing á verk­efn­inu:

Kynning Jónasar Þór Snæbjörnssonar hefst á mín 1:07:04

Grein um verkefnið í Náttúrufræðingnum.

Lokaskýrsla Orkunotkun í byggingum - gögn um raunnotkun.

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu eru:

Verkefnið felst í því að auka sjálfbærni í jarðefnaflutningum á Höfuðborgarsvæðinu. Verkefnið felst í hönnun kerfis sem heldur miðlægt utan um skráningu jarðefnisflutninga.
Hugmyndin felst í því að verkkaupar, hönnuðir og jafnvel verktakar skrái miðlægt allt það jarðefni sem tengist framkvæmdum viðkomandi aðila. Í verkefnunum er skráð efnisþörf og það efni sem keyrt er í burtu frá framkvæmdasvæði.

Verkefnið stuðlar að betri nýtingu jarðefna á höfuðborgarsvæðinu, hagkvæmari skipulagningu stórra jarðvinnuverkefna, lækkun kostnaðar vegna jarðefnaflutninga, styttir flutningsvegalengdir, minnkar slit og álag á vegakerfi höfuðborgarsvæðisins og lækkar kolefnisfótspor jarðefnaflutninga og verkefna.

Þátttakendur í verkefninu eru:

Takmark þessarar rannsóknar er að rannsaka tengsl BIM innleiddu í íslenskan byggingariðnað nútímans og kanna möguleika á breytingum til batnaðar með lean hugmyndafræði fyrir sama iðnað. Ennfremur er ætlunin að kanna hvort slík breyting geti leitt til grænni hugmyndafræði og lausna í hönnun framtíðar. Þessi rannsókn snýr fyrst og fremst að íslenskum byggingariðnaði.

Viðfangsefni

Auður Ástráðsdóttir, höfundur verkefnisins er byggingafræðingur með reynslu í þrívíddarhönnun.

Verkefni BIM Ísland snýr að því að stofna buildingSMART einingu (e: chapter) á Íslandi.
buildingSMART styður við og þróar opna BIM staðla. Opnir BIM staðlar tryggja samskipti milli mismunandi hugbúnaðar í hönnun, framkvæmd og rekstri. Þannig stuðlar buildingSMART að stafrænni þróun í mannvirkjagerð og opnum samskiptum á milli hugbúnaðar.

Þátttakendur í verkefninu eru:

Um verkefnið Building SMART.

Vefsíða building SMART á Íslandi.

Kynnt er húsbyggingaraðferð sem byggist á stöðluðum rýmiseiningum, sem raða má saman að vild. Þetta er nýlunda sem verkefnið byggir á.

Grunnhugmyndin er sú að lengd byggingareininganna er alltaf margfeldi af breidd þeirra. Með því að byggja einingar á þessari hugmynd eru ekki takmarkanir á því hvernig einingum er raðað saman. Hugmyndin að baki verkefninu er að framleiða byggingareiningar úr stöðluðum grunneiningum sem eru fullbúin rými og má snúa og tengja saman á alla vegu, bæði lárétt og lóðrétt. Með þessu móti er hægt að byggja hús með fjölbreyttu formi, bæði í grunnfleti og hæð. Veigamikið atriði er að stærð byggingareininganna sé þannig að þær megi flytja á þjóðvegum án þess að sérstakra leyfa sé þörf. Samsetning eininga verði síðan gerð á staðlaðan hátt á byggingarstað. Vegna staðlaðra festinga milli eininga verða viðbætur við hús mögulegar og á sama hátt verður mögulegt að losa húseiningar, eina eða fleiri af undirstöðum og flytja á nýjan stað eða selja á eftirmarkaði til endurnýtingar.

Vefsíða verkefnisins: cubithouse.com

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu eru:

Ráðstefna um stafræna mannvirkjagerð fyrir alla aðila í mannvirkjagerð, hönnuði, verktaka, verkkaupa, rekstraraðila og aðra sérfræðinga. Á ráðstefnunni er lögð áhersla á að fá erlenda aðila til að fjalla um hvernig hægt er að auka virðissköpun og hagræða í hönnun, framkvæmd og rekstri mannvirkja með áherslu á sjálfbærni, stjórnsýslu og framtíðina.

Dagur stafrænnar mannvirkjagerðar

Þátttakendur í verkefninu eru stjórnarmeðlimir BIM Ísland:

Í verkefninu Fibra tilraunahús er unnið með trefjaplast einingar og gerðar prófanir á einingunum. Trefjaplastið sem unnið er með er í dag nýtt í bátasmíði. Markmið verkefnisins er að leysa mörg vandamál samtímis, minnka sóun með einingaframleiðslu, minnka innflutning vegna minni efnisnotkunnar, minnka orkunotkun, minnka sótspor í samanburði við hefðbundið steinhús, minnka myglu, minnka viðhaldskostnað og minnka flutningskostnað vegna þess að einingar eru mjög léttar.

Kynning á verkefninu á Nýsköpunarvikunni 2021 er á mín 2:12.

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu eru:

Verkefnið felur í sér aðlögun á Grænum skrefum atvinnulífsins fyrir byggingariðnaðinn, bæði efnislega og í hugbúnaði, en einnig fræðslu og vinnustofur til fyrirtækja innan iðnaðarins.

Sta­f­rænn vett­vang­ur

Laufið er stafrænn vettvangur þar sem stjórnendur geta sameinast og hagnýtt sér fjölbreytt verkfæri í baráttunni við loftslagsvána. Laufið inniheldur öflug verkfæri fyrir fyrirtækin og þar má helst nefna laufakerfið sem er að miklu leyti byggt á Grænum skrefum Umhverfisstofnunar fyrir ríkisstofnanir. Laufakerfið skiptist í fimm aðgerðamiðuð lauf og Græn skref atvinnulífsins. Einnig er að finna upplýsingasíðu fyrir kolefnislosun og áætlun fyrirtækja, tengingu við Heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna og fleira í hugbúnaði Laufsins.

Græn skref at­vinnu­lífs­ins

Verkefnið felur í sér aðlögun á Grænum skrefum atvinnulífsins fyrir byggingariðnaðinn, bæði efnislega og í hugbúnaði, en einnig fræðslu og vinnustofur til fyrirtækja innan iðnaðarins. Fyrir liggur viljayfirlýsing um samstarf Laufsins og Umhverfisstofnunar um aðlögun og rekstur á Grænum skrefum fyrir atvinnulífið sem skrifað var undir í ágúst 2022. Verkefni þetta er beinn angi af því stóra verkefni. Verkefnið nær til fjölbreyttra fyrirtækja í byggingariðnaði, byggingarvöruframleiðanda, söluaðila, hönnuða, verktaka og eigendur mannvirkjaframkvæmda og mannvirkja og nær því yfir breiðara umfang en t.a.m. Svanurinn.

Markmiðið er að auðvelda öllum aðilum í byggingariðnaði að stíga skref í átt að umhverfisvænni mannvirkjagerð en samkvæmt Vegvísi í vistvænni mannvirkjagerð er skortur á hagnýtri þekkingu í málaflokknum. Verkefni okkar er beint framhald af þeirri frábæru vinnu sem unnin hefur verið í vegvísinum og styður verkefnið okkar með beinum hætti við aðgerð 6.10 í kafla 6.3 en það er átaksverkefni til að styðja við vistvæn skref innan byggingariðnaðarins. Að sama móti má þá færa rök fyrir að verkefni eins og okkar, eins og vegvísirinn, styðji við aðgerð C.3. í aðgerðaáætlun stjórnvalda í loftslagsmálum.

Verkefnið er hluti af aðgerð 6.10 í Vegvísi að vistvænni mannvirkjagerð.

Kynningarmyndband Grænna skrefa

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu eru:

Uppfinningin, Andblær (Thinbreeze) er mjög þunnt varmaendurvinnslu loftræstikerfi, aðeins þriðjungur af þykkt sambærilega öflugra kerfa. Búnaðurinn getur lækkað orkunotkun bygginga um allt að 30% og borgar sig fljótt til baka í gegnum orkusparnað. Auk þess hreinsar búnaðurinn inniloft, stýrir raka og viðheldur þægilegu og heilnæmu inniumhverfi sem dregur úr mygluvandamálum, smithættu og eflir heilsu fólks. Þar sem búnaðurinn er örþunnur er auðveld að fela hann eða fella inn i byggingareiningar án þess að nokkuð beri á. Þessi plásssparnaður gerir búnaðinn einstakan á heimsvísu.

Loftræsti­sam­stæða

Markmið verkefnisins er að setja saman andblæs-loftræstisamstæðu sem uppfyllir kröfur um hljóð og nýtni og sannreyna virkni þess í vandaðri sérsmíðaðri prófunaruppsetningu sem verður smíðuð.

Kynning á kerfinu.

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu:

Gæði íbúðar felst í mörgum þáttum en þessi rannsókn mun sýna fram á gífurleg áhrif dagsbirtunnar á gæði rýma og áhrif hennar á lífsgæði og heilsu íbúanna. Rannsóknin mun leitast við að sýna fram á með óyggjandi hætti áhrif dagsbirtu á daglegt líf íbúa og lífvænleika hönnunar svæðanna. Með tilvísunum í fræðilegar rannsóknir verða líffræðileg- og sálarleg áhrif dagsbirtunnar metin. Gerðar verða mælingar á dagsbirtu í formi skuggavarps og sólskinstímagreininga. Mat verður lagt á umhverfisleg gæði svæðanna miðað við dagsbirtu á mismunandi árstíma og ólíkum tíma sólarhrings og samanburður gerður á svæðunum. Í niðurstöðum rannsóknarinnar verða lagðar líkur að misjöfnum gæðum svæðanna miðað við dagsbirtumagn og gæði metin út frá tölulegum niðurstöðum, viðtölum og atferlisrannsóknum á svæðunum sem og vísunum í þekktar fræðigreinar um efnið.

Teymið:

Ítarefni með lokaskýrslu:

Híbýlaauður er rannsókna- og útgáfuverkefni spunnið út frá arkitektónískum og hagrænum rannsóknum í samhengi við húsnæðisuppbyggingu á Íslandi. Áherslan er lögð á gæði húsnæðis, áhrifamáttinn og auðlegðina sem í þeim felast. Markmiðið er að brýna þekkingu fag- og fræðafólks á sviði hönnunar og arkitektúrs í samtali við aðrar faggreinar og framkvæmdaaðila, til áhrifa á sviði húsnæðismála. 

Gæði fyrir alla eða útvalda?

Lýðheilsu- og umhverfisáskoranir samtímans kalla sem aldrei fyrr á gæði hönnunar við íbúðauppbyggingu. Birta, rýmisgerð, sól og skjól eru meðal mikilvægra áhrifaþátta á líðan og daglegt líf, almannagæði, sem koma til kastanna við uppbyggingu íbúða og þéttingu byggðar. Til að efla almannagæði samfara húsnæðisuppbyggingu er nauðsynlegt að beina sjónarhorninu að íbúanum, líðan hans og upplifun í daglegu lífi.

Kynn­ing á verk­efn­inu

Kynning Önnu Maríu Bogadóttur á verkefninu hefst á mín 1:30:08

Miðlunarstarf

Þátttakendur í Híbýlaauði standa fyrir viðburðum og taka þátt í samtali og miðlun um húsnæðismál. Það er kjarninn í starfi hópsins. Hér á síðunni eru nokkur dæmi um blaðagreinar og upptökur af viðburðum sem hópurinn hefur staðið fyrir.

Dæmi um miðl­un­ar­starf Hí­býla­auðs

Þátt­tak­end­ur í verk­efn­inu:

Lokaskýrsla verkefnisins er í vinnslu.

Loftslagsbreytingar geta haft mikil áhrif á híbýli okkar og nánasta umhverfi þess. Miðað við að í þéttbýli búa næstum 60% íbúa jarðar og stuðla að 75% af heildarlosun gróðurhúsalofttegunda, þá geta borgir verið lykilatriði í aðgerðum til að draga úr loftslagsbreytingum. Rannsóknir hafa sýnt að heimili einstaklings og nánasta umhverfi getur hefur mikil áhrif á hegðun og neyslumynstur og þar með umhverfisáhrif og vellíðan. Áskorun borgarframkvæmda felst í því að lágmarka umhverfisáhrif borgarinnar og mæta vellíðan fólks.

Rann­sókn­ar­spurn­ing­in

Í verkefninu er leitast við að svara eftirfarandi rannsóknarspurningu: Hvernig hafa eiginleikar heimilis og nánasta lífsumhverfis, eins og stærð íbúða, staðsetning íbúðar, aðgengi að einkagarði, áhrif á starfsemina, rými íbúa, og losun gróðurhúsalofttegunda sem af því hlýst?

Verkefnið er doktorsverkefni Johanna Raudsepp við umhverfis- og byggingarverkfræðideild Háskóla Íslands. Leiðbeinandi verkefnisins er Jukka Heinonen prófessor. Kayla Maureen Þórbjörnsson og Áróra Árnadóttir komu einnig að verkefninu.

What would be imperative to understand is how perceived wellbeing and life satisfaction are connected to housing choices. This proposal builds on the hypothesis that status-connected housing choices have little to do with wellbeing and life satisfaction perception, and particularly that reduced living space does not compromise high wellbeing. Further, it is hypothesized that living space reduction as a climate-conscious lifestyle choice can actually lead to higher levels of perceived wellbeing when adapted by conscious personal choices. This understanding would be invaluable in housing policy making, planning, and among developer companies, to name a few key beneficiary sectors.

Landsfjórðungahús eru:

Auður kynnti verkefni sitt á Nýsköpunarvikunni:

Þát­tak­end­ur í verk­efn­inu eru:

Fjögur bæjarfélög eru samstarfsaðilar í verkefninu og eru þau einnig notuð sem sýnidæmi fyrir sinn landsfjórðung: Ísafjörður (V), Skagaströnd (N), Seyðisfjörður (A) og Kirkjubæjarklaustur (S).

Doktorsverkefnið er rannsókn á fjölmörgum þeirra þátta sem eru líklegar ástæður lægri framleiðni hér en í nágrannalöndunum. Nokkrar þekktar orsakir eru á ástæðum minni framleiðni hér á Íslandi miðað við nágrannaríkin s.s. erfiðara veðurfar, hærri flutningskostnaður og fl. Þá er þekking á hugtakinu framleiðni og mikilvægi hennar er ekki öllum töm í byggingageiranum og ljóst er að að gera umbætur og efla rannsóknir, kennslu og umræðu.
Umsækjandi áætlar í samstarfi við leiðbeinendur að koma á nokkrum rannsóknarverkefnum í samstarfi við fyrirtæki og stofnanir á gagnaöflun og mælingum á þeim þáttum sem rannsóknin mun beinast að. Er þar átt við rannsóknir á aðföngum, sóun, efnahagslegum þáttum, stöðu þekkingar og reynslu starfsmanna.

Þau viðfangsefni sem rannsóknin krefst að verði skoðuð eru eru samkvæmt fyrri greiningum í a.m.k 12 mismunandi flokkum virðiskeðju byggingar- og mannvirkjageirans. Flokkarnir ná til atriða eins og „Stjórnvöld og hagstjórn“, „Sveitarfélög“,"Markaðurinn", "Fjármál", "Skipulag fyrirtækja", „Fyrirtækin“, „Starfsmenn“, „Stjórnendur“, "Menntun", "Rannsóknir, Tæki og nýjungar", "Ytri áhrif" og "Gallar, aðföng og kostnaður"o.fl. Samtals eru í heild 60 atriði sem varpa ljósi á tækifæri til úrbóta. Niðurstöður nýrra nauðsynlegra rannsókna verður hægt að nota til að beina sjónum aðila í geiranum að því hvað þarf að gera til að auka framleiðni á einstökum stöðum í virðiskeðjunni og í greininni allri.

Verkefnið byggir á niðurstöðum úr meistararitgerðum Hannesar:

Þátttakendur í verkefninu eru:

Ört vaxandi íbúafjöldi í þéttbýli er einn stærsti þátturinn í loftslagsbreytingum. Það er því afar mikilvægt að þéttbýli styðji við góð lífsgæði en dragi úr losun gróðurhúsalofttegunda. Það hefur sýnt sig að óánægja með borgarumhverfið ásamt t.d. þétting, getur leitt til aukinnar losunar vegna ýmiss konar hegðunarbreytinga. Einnig hefur komið fram að það er ekki bara nóg að veita ákveðið þéttbýlisform heldur ætti borg frekar að mæta þörfum fólks á heildrænan hátt. Mikilvægur þáttur í því að byggja upp vandað borgarumhverfi er velferð fólks sem býr í því, hverfi fyrir hverfi frekar en í heild sinni. Enda hefur Ísland verið nefnt einn af hamingjusamustu stöðum jarðar. Þess vegna viljum við vita hvar allir hamingjusamir Reykvíkingar búa og hvað sameinar umhverfi þeirra.

Ham­ingju­stöðv­ar

Eru einhverjir „hamingjustöðvar“ í Reykjavík og ef svo er, hvar eru þeir? Við munum greina svæði eða hverfi þar sem lífsánægja er meiri. Þetta verður gert með GIS kortlagningarverkfærum og verður kynnt í formi hitakorts.

Þátttakendur í verkefninu eru: