Nið­ur­lagn­ing (ví­brun) stein­steypu

Niðurlagning steinsteypu, þ.e. þegar fullblönduð óhörnuð steypa er sett í mót eða á flöt (plötu), er vandasamt ferli. Sem dæmi þarf að tryggja að steypan dreifst jafnt um mótið eða plötuna ásamt því að hún fylli mótið rétt. Í flestum tilfellum þarf einnig að þétta óharnaða steypuna til að tryggja styrk og gæði.

Ýmsar leiðir eru færar til að ná framangreindum markmiðum. Algengasta leiðin er að nota verkfæri sem kallast víbrator. Víbrator má líkja við eyrnapinna með mótor. Mótor (rafmagns- eða bensínknúinn) er tengdur við lokaða slöngu. Á enda slöngunnar er kólfur sem titrar þegar mótorinn fer í gang. Kólfurinn og slangan (við niðurlögn t.d. í veggmót) eru látin síga í steypuna og við það myndast titringur í steypunni sem hefur æskileg áhrif á útlit, styrk og endingu steypunnar. Víbratorinn er færður um mótið með ákveðnu millibili og þannig aukast líkur á að steypan t.d. dreifist jafnt um steypumótið.

Hugtakið víbrun (titra) er leitt af orðinu víbrator. Það að víbra stendur fyrir athöfnina að setja víbrator í fullblandaða óharðnaða steinsteypu.

Ví­brun steypu í mót­um og plöt­um

Víbrun er framkvæmd til að þétta steypuna, reka út innilokað loft og tryggja að steypan fylli mót, horn, kanta og svæði kringum bendistál og aðra innbyggða hluti. Góð víbrun dregur úr hættu á loftbólum, holrýmum, steypuhreiðrum, lagskilum og veiku yfirborði í steypunni og hjálpar steypunni að ná þeim styrk og þeirri endingu sem ætlast er til.

Und­ir­bún­ing­ur fyr­ir ví­brun

Áður en víbrun hefst þarf að tryggja að réttur búnaður sé tilbúinn og að verkaskipting sé skýr. Rétt víbrun næst aðeins ef steypan er lögð í hæfilegum lögum og víbrator (titrari) kemst að öllum svæðum sem þarf að þétta.

Mikilvægast áður en víbrað er:

Ví­brun í mót­um

Við víbrun í steypumótum þarf að vinna skipulega þannig að steypan þéttist vel og fylli mótið alveg, sérstaklega við horn, kanta og kringum bendistál. Best er að víbra jafnóðum og steypan er lögð niður, í jöfnum lögum og án tafa. Víbratorinn á að fara beint niður á nokkrum stöðum í röð; ekki nota hann til að ýta steypunni til hliðar. Í veggjum, súlum og öðrum mótuðum byggingarhlutum er steypan víbruð með víbrator.

Mynd: Góð víbrun er mikilvæg til að þjappa steinsteypunni vel í mótið (ofanmynd)

Lög og lag­þykkt

Steypa skal í lögum þannig að vibratorinn nái að þétta alla dýptina. Forðast skal of þykk lög sem víbrunin nær ekki í gegnum (sérstaklega í þéttum járnum). Markmið er að víbratorinn nái niður í fyrra lag til að tryggja tengingu milli laga.

Mynd: Steinsteypa á að vera lögð í lögum (300-500 mm) svo líkur aukist á að víbrun heppnist (hliðarmynd)

Helstu at­riði

Mynd: Rétt og röng aðferð við niðurstungu víbrators (hliðarmynd)

Mynd: Víbrun steypu í steypumóti.

Ví­brun í plötu

Við víbrun í plötum þarf að velja aðferð eftir þykkt plötunnar og tryggja að steypan þéttist alla leið. Markmiðið er að ná góðri fyllingu, jöfnu yfirborði og forðast holrými, sérstaklega við kanta og steypuskil.

Mynd: Víbrun í plötu (hvíldarpallur)

Helstu at­riði við ví­brun á plötu

Ekki ætti að treysta á yfirborðsvíbrun eina og sér þegar hún nær ekki nægilega djúpt til að þétta alla þykkt plötunnar.

Mynd: Víbra skal þannig að víbrunarsvæði skarist (ofanmynd)

Steypu­skil og sam­skeyti

Við steypuskil þarf að tryggja góða tengingu milli steypuhluta. Víbra skal þannig að steypan lokist vel að fyrra lagi/jaðri án þess að „yfir-víbra“ skilin. Ef steypa er farin að taka sig (byrjuð að harðna) skal fara eftir verklýsingu um meðhöndlun/undirbúning steypuskila.

Mynd: Unnið með rörasladdara að jöfnun yfirborðs steypu

Hvenær er ví­brun búin?

Víbrun er yfirleitt næg þegar steypan sest, yfirborð jafnast og loftbólur hætta að stíga upp. Hætta á ofvíbrun eykst í mjög mjúkri steypu og við langa víbrun á sama stað. Ofvíbrun getur valdið aðskilnaði (gróft efni sígur, sementsefja/fínt efni færist upp) og blæðingu. Forðast skal að slá óþarflega í mót eða bendistál með víbrator.

Mynd: Tilgangur víbrunar (hliðarmynd)

Inn­setn­ing­ar­hraði (innri ví­brun)

Ráðlagt ferli við víbrun steypu er:

Al­geng mis­tök við ví­brun (og af­leið­ing­ar)

Algeng mistök við víbrun valda annaðhvort ófullnægjandi þéttingu (loft og holrými sitja eftir) eða því að steypan ofvinnist (aðskilnaður og yfirborðsgallar).

Helstu mis­tök sem þarf að var­ast og af­leið­ing­ar þeirra:

Val á ví­brator (hag­nýt við­mið)

Rétt stærð og gerð víbrators skiptir miklu máli fyrir árangur. Víbrator þarf að komast á milli járna og niður í steypuna án þess að festast eða rekast stöðugt í bendistál/mót.

Helstu verk­færi og bún­að­ur

Helstu verkfæri og búnaður sem þarf við víbrun eru:

Mynd: Rafmagnsknúinn víbrator

Þrífa skal víbrator, víbruslá slár og önnur verkfæri strax eftir notkun með vatni svo steypa harðni ekki á búnaðinum og hann sé tilbúninn fyrir næstu notkun. Sama gildir varðandi hlífðarbúnað.

Mynd: Yfirlit yfir notkunarsvið helstu víbratora

Loka­orð

Rétt víbrun er lykill að þéttri og endingargóðri steypu. Vinna skal skipulega og beita réttu verklagi. Góð vinnubrögð við víbrun draga úr byggingargöllum og bæta endingu og útlit steypunnar.

Heim­ild­ir og mynd­ir: