Hlutverk Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar er að vernda líf og heilsu manna, eignir og umhverfi með því að tryggja faglegan undirbúning mannvirkjagerðar og virkt eftirlit með gæðum, öryggi og heilnæmi. Að stuðla að stöðugleika á húsnæðismarkaði og tryggja almenningi aðgengi...

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun

Fræðsla og forvarnir

Gögn og mælaborð

Brunavarnir

Burður

Byggingarreglugerð

Byggingarvörur

Fagaðilar í mannvirkjagerð

Fasteignaskrá

Húsnæðisáætlanir

Húsnæðisbætur og leigumál

Landeignaskrá

Lán til einstaklinga

Lán til lögaðila

Lífsferilsgreining (LCA)

Mannvirkjarannsóknasjóður - Askur

Mannvirkjaskrá

Markaðseftirlit

Rafmagnsöryggi

Stofnframlög

Þjónustuflokkar

Húsnæðisbætur

Lánavefur

Öryggi mannvirkja

Sveitarfélagsgátt

Um HMS

Fréttir

Gjaldskrá HMS

Lög og reglugerðir

Umsóknir og eyðublöð

Útgefið efni

Vaxtatafla

Samræmd uppbygging verklýsinga.pdf

Lokaskýrsla fyrir Ask - mannvirkjarannsóknasjóð

Verkefnið snýst um að samræma uppbyggingu og innihald grunnverklýsinga fyrir mannvirkjagerð á Íslandi. Með því að styðjast við staðalinn NS3459:2023 og íslenskar aðstæður er markmiðið að bæta gæði útboðsgagna, einfalda gagnavinnslu og tryggja betri samskipti milli allra aðila. Verkefnið felur í sér gerð handbókar, samræmingu fyrstu kafla grunnverklýsinga Vegagerðarinnar og prófun á stafrænum gagnamiðlunarmöguleikum með XML, sem styður við stafræna umbreytingu og eykur gagnsæi, sjálfbærni og samkeppnishæfni í mannvirkjagerð. 

setja upp samræmda handbók um grunnverklýsingar byggða á NS3459 

uppfæra og samræma grunnverklýsingu Vegagerðarinnar fyrir kafla 1 og kafla 2 

gera tilraun með XML gagnaflæði til að tryggja gagnaflutning og útgáfustýringu milli kerfa

Nýir íslenskir sementsíaukar.pdf

Orðið er æ algengara að blanda ýmiskonar íaukum í sement til að hafa áhrif á gæði, endingu og eiginleika sementsbundinna efna (td. steinsteypu og múr). Sementsíaukar geta t.d. aukið langtíma styrk sementsefju, aukið þéttleika efjunnar og hentað vel til notkunar í massasteypum þar sem hitamyndun er lág. Notkun sementsíauka er m.a. gert í sparnaðarskyni, því yfirleitt eru þetta efni sem eru mun ódýrari en sement þar sem þetta eru aukaafurðir sem verða til í iðanaði eins og t.d. við vinnslu kísiljárns, stáls og kola. Notkun á slíkum hliðarafurðum stuðlar þannig að minni losun koltvíoxíðs (CO2) út í andrúmsloftið. Eru því íaukar á borð við kísilryk og flugösku gjarnan efst í huga við gerð umhverfisvænnar steinsteypu og bindiefna. Til dæmis setti Norcem „Standardsement FA“ sement á markað hérlendis árið 2012, en það sement inniheldur 18% flugösku til að draga úr umhverfisfótspori sementsins. Þróun síðastliðna ára er hins vegar sú að aðgengi að íaukum frá stóriðnaði er orðin mun erfiðara þar sem t.d. kolabrennsla og stálframleiðsla hefur dregist saman í vestrænum heimi. Verðið á þessum efnum hefur einnig rokið upp þar sem sementsiðnaðurinn leitar örvæntingarfullur eftir öllum leiðum til að draga úr umhverfisfótspori sínu. Því er nauðsynlegt fyrir Íslendinga að leita nýrra leiða í sementsíaukum og vegna jarðfræði landsins getum við fundið slík efni í námum landsins. Helst eru það gosefni sem hafa kólnað hratt undir jökli sem koma til greina, þar sem hröð storknun leiðir til myndlausar kristalbyggingar, en myndlaus steinefni geta frekar leysts upp við það háa pH sem myndast í sementsefju. Gosefni sem kólnar hægt hefur frekar kristallaða örsmæðabyggingu og þannig efni henta því ekki sem íaukar. Markmið verkefnisins er að kortleggja þá íauka möguleika sem til staðar eru á Íslandi og prófa virkni þeirra á tilraunastofu.

Virkni sementsíauka er tvennskonar. Flestir sementsíaukar hafa svo kallaða possólan virkni vegna innihalds á myndlausu SiO2 sem hvarfast við Ca(OH)2 (sem er myndefni sementsvötnunar) til að mynda kalsíum-sílikat-hýdröt sem eru aðal efnin sem gefa sementsefju styrk. Aðrir íaukar, þá sérstaklega GGBS, hafa virkni sem líkist sementi vegna hás kalsíum innihalds. Myndlaus kristal bygging og efnasamsetning eru því lykil atriði þegar það kemur að íaukum. Samstarfsaðilar verkefnisins hafa báðir mikið rannsakað íauka síðastliðna áratugi. Gerosion hefur verið að vinna með sementsíauka í verkefnum sínum sem snúa að kögglun hráefna fyrir orkufrekan iðnað og að sementslausu steinlími, þar sem íaukanir eru einnig hráefni fyrir steinlímið. Á síðustu árum hefur fyrirtækið einblínt á að finna íslensk efni sem geta komið í stað erlendra íauka sem reynast stanslaust erfiðari og dýrari að fá. Steypustöðin hefur í gegnum tíðina bæði gert rannsóknir á og einnig notað íauka í sement í framleiðslu sinni. Ber þar helst að nefna flugösku, kísilryk, kalksteinsmélu og basaltmélu sem hafa verið notuð í steypuframleiðslu en einnig hefur Steypustöðin framkvæmt prófanir á GGBS, Metakaolin og náttúrulegum pozzolanic efnum á síðastliðnum árum. Steypustöðin hefur því mikla reynslu og þekkingu þegar kemur að rannsóknum og notkun á íaukum. Samstarfsaðilar hafa unnið náið í mörgum verkefnum í gegnum tíðina og eru spenntir að halda því samstarfi áfram í þessu verkefni. Með samstarfinu viljum við þróa bindiefni til steypugerðar til að draga úr kolefnisfótspori steinsteypu og auka sjálfbærni hennar. Íslenskt malað steinefni gæti koma í stað fyrir innflutt bindiefni. Til landsins eru núna flutt 120 – 150 þúsund tonn af sement frá Danmerku og Noregi. Notkun íslensks sementsíauka í samræmi við steypustaðal ÍST EN 206:2013 gæti leitt til minnkun á sementsnotkun um allt að 20%. 

Nýsköpun og samfélagslegar áskoranir 

Allt frá því að Íslendingar byrjuðu að nota steinsteypu höfum við leitað af hentugu steinefni sem hægt er að nýta sem fylliefni. Skapast hefur mikil vitneskja um hvaða steinefni henta í mismunandi steinsteyputegundir en núna þurfa Íslendingar að ráðast í svipaða vinnu hvað mögulega sementsíauka varða. Hér áður fyrr voru glerkennd steinefni dæmd ónothæf í steinsteypu en vandamálið var að það var ekki búið að átta sig þeirri staðreynd að méla af slíku efni getur verið mjög verðmætur sementsíauki. Það er til mikils að vinna þar sem það eru mörg vandamál sem fylgja notkun sements, þá sérstaklega fyrir okkur Íslendinga. Íslendingar treysta á steinsteypu í okkar mannvirkjum enda er efnið sérstaklega hentugt fyrir íslenskar aðstæður. Byggingargeirinn er því háður því að hafa aðgang að sementi og eins og staðan er í dag getur sementsskortur sett stærsta iðnað okkar Íslendinga í lamasess. Nauðsynlegt er því að finna leiðir til þess að gera okkur minna háð erlendum birgjum. 

Niðurstöður verkefnisins verða hagnýttar innan Steypustöðvarinnar um leið um niðurstöður liggja fyrir. Einnig getur framleiðsla á grænum forsteyptum einingum hafist um leið og gæði þeirra frumgerða sem steyptar verða í verkefninu, hafa verið sannreynd. Í kjölfarið verður síðan stefnt á að skipta sementi í almennri steinsteypu út fyrir nýju íslensku sementsíaukana. Þannig verður hægt að draga úr því hversu háðir Íslendingar eru erlendum birgjum og heimsmarkaðsaðstæðum. Um leið getum við dregið úr umhverfisáhrifum byggingargeirans og því er um bæði fjárhagslegan og umhverfislegan ávinning að ræða. Orkan sem þarf til að framleiða eitt tonn af sementi er um 900 kWh auk þess sem að töluvert magn af CO2 losnar úr læðingi við það að hvarfa kalkstein (CaCO3) yfir í CaO. Vinnsla á íslenskum sementsíauka úr gosefni þarf aðeins um 90 kWh per tonn og er það vegna orkunnar sem þarf til að mala efnið. Því er stærðargráðu munur á umhverfisáhrifum sements og nýja íslenska sementsíaukans. 

Áherslur á sviði nýsköpunar og atvinnulífs 

Því miður má segja að erlendir aðilar hafi sýnt meira framtak í íslenskum sementsíaukamálum en við Íslendingar. Sem dæmi má nefna fyrirhugaðan útflutning á milljónum tonna af Kötluvikri til Evrópu í stað þess að nýta það hérlendis. Nauðsynlegt er að finna og tryggja íslenska íauka fyrir íslenskan markað, en það gerist ekki nema ráðist sé í verkefni sem þetta. Verkefnið mun skila þekkingu á hvernig best er að vinna með mismunandi íslensk steinefni til að tryggja sem mesta virkni í sementsbundnum efnum. Vinnsla á íslenskum íaukum mun skapa störf hérlendis, bæði við vinnslu á efninu og við flutning. Verkefnið er einnig skref í átt að réttlætingu á fjárfestingu á almennilegum mölunarbúnaði á Íslandi. Skv. greiningu Steypustöðvar þarf að mala 200.000 tonn af efni árlega til að réttlæta fjárfestinguna á slíkum búnaði. Lengi hefur verið vandamál hérlendis að ekki er hægt að koma efni í mölun á stórskala og ísl. framleiðslugeirinn hefur því þurft að leita erlendis til að fá slíka þjónustu. 

Samfélagslegt gildi og tenging við Heimsmarkmið SÞ 

Verkefni þetta er þáttur í að svara spurningunni: Hvernig getum við haldið áfram að treysta á steinsteypu sem helsta byggingarefnið okkar? Hvert tonn af nýjum íslenskum sementsíauka getur komið í veg fyrir innflutning á tonni af erlendu sementi og í leiðinni komið í veg fyrir næstum tonn af koltvísýringslosun. Mikilvægt er fyrir samfélagið að reyna að halda byggingarkostnaði niðri og þar sem sementsverð fer sífellt hækkandi (stefnir í 200 EUR/tonn á næstu árum) er mikilvægt að búa yfir lausnum sem gera okkur kleift að draga úr sementsnotkun en geta samt haldið áfram að treysta á steinsteypu. Þannig getum við lágmarkað hversu háð við erum erlendum birgjum og einnig dregið úr dýrum innflutningi til íslands. Verkefnið getur því skilað innlendri verðmætasköpun og miðað við alheimseftirspurn á íaukum má vænta þess að möguleiki er á útflutningi á íaukum þegar búið er að uppfylla þarfir íslenska byggingargeirans. Verkefnið getur því skilað bæði umhverfislegum og fjárhagslegum ávinningi.

Gagnagrunnur rakaskemmda, myglu og lausna fyrir íslensk mannvirki - Lokaskýrsla ár 1

Gagnagrunnur rakaskemmda ár 1.pdf

Gagnagrunnur rakaskemmda, myglu og lausna fyrir íslensk mannvirki

Verkefnið gengur út á að hanna og þróa gagnagrunn sem heldur utan um upplýsingar um raka og mygluskemmdir í íslenskum byggingarmannvirkjum. Lagt verður upp með að safna gögnum og skýrslum sem gerðar hafa verið um myglu byggingamannvirkja og greiningu á myglu þeirra. Gagnagrunnurinn mun hjálpa til að varpa ljósi á helstu ástæður myglu og þar með er hægt að koma með lausnir við þessu aðkallandi vandamáli. Lausnir á borð við betri fræðslu, bætt regluverk við eftirlit nýbygginga, ný/önnur byggingarefni, aðrar byggingaraðferðir og aðgerðaáætlanir.

Gagnagrunnurinn getur haldið utan um tölfræðilegar upplýsingar á borð við: 

Í hvaða byggingarefni og hvar rakaskemmdir/myglan er greind. 

Hvaða byggingarefni eru í mestri hættu á að mynda myglu/raka. 

Í hvaða byggingarefnum myndast eitruðustu myglutegundirnar. 

Byggingaraldur fasteignar við greiningar myglu. 

Fjöldi rýma sem rakaskemmdir/mygla greinist í. 

Tegund fasteignar og rýma sem þar sem mygla greinist. 

Áætlað fjárhagslegt tjón af völdum rakaskemmda/myglu sem sýnir fjárhagslega stærð vandans.

Stuðlað að betri fræðslu efni til hagaðila varðandi raka/myglu á íslandi. 

Var fasteignin viðbjarganleg eða ekki? 

Tölulega greiningu og tölfræði um tegundir myglusveppa og rakaskemmda. 

Gagnagrunnurinn mun eflast og veita betri sýn á vandamálið eftir því sem fleiri mál verða skráð í hann. Með því að hafa sterkan gagnagrunn sem tekur sem getur þróast og eflst með tíð og tíma getum við komist skrefinu lengra í að berjast við þennan vá gest sem myglan er og þar af leiðandi bjargað húsnæði og heilsu fólks.

Askur útgefið efni 3

Síðustu rannsóknir

Samræmd uppbygging verklýsinga

Nýir íslenskir sementsíaukar

Gagnagrunnur rakaskemmda, myglu og lausna fyrir íslensk mannvirki - Lokaskýrsla ár 1